Наьсаре

Кечал я укхазара: Википеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Пхьа
Наьсаре
эрс: Назрань
Nazran 3.jpg
Пхьан сурт
Байракх Герб
Байракх Герб
43°13′00″ с. ш. 44°46′00″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе ЭрсечеFlag of Russia.svg Эрсече
Федерацен Субъект ГӀалгӀайче
Пхье гом Наьсаре
Чурара екъаялар 4 административни гом
Тархьари географии
Йиллай 1781 шера
Хьалхара хьоахаяр 1810 шу
ХьалхагIа хинна цIераш 1944 кхачч. — Наьсаре
1959 кхачч. — Коста-Хетагурово
Пхьа я 1967 шера денз
Аре 80 км²
Юкъарчен лакхал 522 м
Iалама лоаттам юккъера
Сахьата оаса UTC+3
Ба́ха нах
Ба́ха нах 117 936[1] саг (2018)
Айхе 1474,2 км²/саг
Къамаш гӀалгӀай
Динош бусулбаш-сунниташ, православхой
Катойконим нáьсархой, нáьсархо
Дагарга идентификатораш
Телефона код +7 8732
Пошта индекс 386120
Код ОКАТО 26406
Код ОКТМО 26706000001

nazrangrad.ru
Гучадаккха/къайладаккха мехкасурташ
Наьсаре (Россия)
Green pog.svg
Наьсаре
Red pog.svg
Москоа
Наьсаре (ГӀалгӀайче)
Orange pog.svg
Green pog.svg
Наьсаре
Наьсаре (Наьсаре)
Blue pog.svg
0
Green pog.svg
Наьсаре
Commons-logo.svg Аудио, сурташ, видео

Нáьсаре е На́на-На́ьсаре эрс: Назрань, ингал: Nazran) — эггара йоккхагIа йола пхьа я ГIалгIай Мeхка. Наьсарен шахьара административни юкъ я.

Административни екъаялар[тоаде | тоаде чура]

Таханара пхьа Наьсаре диъ даькъах екъалуш я:

  1. Аьлте-Юрта административни гом
  2. Дошалкъий-Юрта административни гом
  3. Наьсар-Кертен административни гом
  4. Юкъера административни гом

Тархьар[тоаде | тоаде чура]

Наьсаре йиллар 1781 шера хиннад аьнна лоархIаш да. Эггара хьалхара официальни каьхата тIа Наьсаре хьоахаяр нийслу 1810 шера.

Духтохкархоша яхачох, Наьсаре нах бах кхерий заман хана денз. Укхаза Iилманхошта кораяьй шовзткъа эзар шу хьалха денз нах баьхалга хьагучадоаккхаш йола белгалонаш. ХIаьта гIалгIай укхаза баха эзараш шераш да. «Наьсаре» яха дош ширача гӀалгӀай меттала «наьна лаьтта, наьна аре» яхилга да.

«XIII-гIча бIаьшере моалоши, XIV-гIа бIаь шу чакхдоалаш АстагIча Темара бIынои шозза боха а баь, гIалгIай лоамашка хьалчутеттаб. Цул тIехьагIа цхьан юкъá да воацаш иллай ер моттиг.

XVI-XVII бIаьшерашка гӀаьбартоша доал даьд Наьсаренна. Цу юкъа гIалгIай, лоамашка бийба а бийба, низ а Iоабаь, шоай аренашка IокIалбувла болабеннаб», — йоах цIихезача тархьархочо Коазой Дауда Нурдина. XVIII-гIча бIаьшере ткъаь иттлагIча шерашка гIаьбартой дIабахаб укх мехкара, гIалгIаша, довнаш деш, кхы бита а ца бита. «Цу хана Наьсаре дукха листа хьунаш, ушалаш йолаш моттиг хиннай. Цу хана укхаза Кавказе дахача тайп-тайпарча къамех йола гIаьрахой тоабаш лелаш хиннай. Шолжаи ГIалмени лакхенашка яда шоай юрташ цу гIаьрахоех лораеш, Наьсар Шолжах дIакхетача метте ГIалмистерча гIалгIаша ха лоаттадаьд», — йоах дIахо духтохкархочо Коазой Нурдина.

1810-гIча шера бIаьсти, ГIалмийистера гIалгIай, Наьсаре юрт а йилла, баха Iохайшаб. Уж хиннаб массехк тайпан нах: ТIаргамхой, Аьгахой, Хамхой, Йовлой, Сиккамбухой (Оздой), Кхоартой иштта кхыбараш а. Цу наха хьалха латташвар ТIаргимхой Малсага къонгех ваьнна Оарцха КIарцхал хиннав. Эггара хьалха укхаза баха Iохайшача гIалгIаша Оарцха КIарцхала-Юрт йиллай, кIеззига тIехьагIа Овлурга-Юрт. 1810-гIча шера гурахьа, гIалгIаша бокъо а енна, Наьсар Шолжах дIакхетача моттиге, лакхача берда тIа Буру йиллай эрсаша. Цох а Наьсаре (эрсий меттала – Назрань) аьнна цIи тиллай. Иштта хьайолаеннай Наьсаре.

1944-гIча шера гIалгIай Сибаре бахийтача хана, Наьсаре хIирашта дIаенна хиннай. Цар цун цIи хийцай, «Коста-Хетагурово» аьнна. Бакъда, 1957-гIча шера гIалгIай цIабаьхкачул тIехьагIа, Наьсарен цIи юха меттаоттаяьй. Пхьа хьаяьй Наьсаренах 1967-гIча шера аьрхIий // тов (октябрь) бетта 16-гIча дийнахьа. ХIанз Наьсаре ГIалгIай мехка йоккхагIйола пхьа я. Хоза тоалуш, лакхлуш, дегIа йоагIаш латт из. «Нана-Наьсаре» аьнна йоаккх гIалгIаша цун цIи.

1868 шера хьайийла хиннай Наьсарера лоамара дешарче — ГIалгIайчен хьалхара светски дешарче.

1893 шера Наьсаре вокзал хьайийлай, хIаьта, 1894 шера ражаца аьшканикъа хоамбар болабеннаб.

Белгалдаккхар[тоаде | тоаде чура]

ТIатовжамаш[тоаде | тоаде чура]