Чулоацамага гӀó

Шолж

Шолжа
эрс. Сунжа, осет. Сунжæ, нохч. Соьлжа хи, кум. Сююнч-су
Экам
ДӀоахал 278 км
Бассейн 12 000 км²
ДӀадодача хин дукхал 82,9 м³/с (БоргӀане)
Хий дахар
Хин корта  
 • Хьадолалу моттиг Ушкорт[1], ГӀалгӀайче
 • Лакхал 1200 м
 • Координаташ 42°55′37″ с. ш. 44°52′54″ в. д.HGЯO
Хин даьрже Тийрк
 • Кхоачалу моттиг БоргӀане (Нохчийче)
 • Лакхал 28 м
 • Координаташ 43°26′27″ с. ш. 46°08′05″ в. д.HGЯO
Хин мухале 1,2 м/км
Хий дода моттигаш
Хин система Тийрк → Къаспий форд

Мата
Регионаш ХӀирийче, ГӀалгӀайче, Нохчийче
ГВР чура код 07020001112108200005420[2]
Шолж (Нохчиче)
Голубая точка — хин корта
исток
Синяя точка
устье
Викилармий логотип Медиафайлаш Викиларма чу

Шолж[3][4], Šuolz[5], Šolž-(xij)[6], е Шолжа[7][8][9] (да) (эрс: Сунжа, нохч. Соьлжа хи[10], хӀир. Сунжæ[11], гӀумк. Сююнч-сув[12]) — Даькъастен малхбоалехьарча даькъе дода хий; Тийрка аьтта га да. 278 км дӀаьха да, бассейна майда 12 000[13] км² я. Керттерча Кавказа дукъа гӀинбухерча босен тӀа, ГӀалгӀайчен доазона тӀа, дӀадолалу, 1200 метр лакха. Юртбоахамаша кхашта хий детташ леладу.

Хий дахар

[тоаде | тоаде чура]
Тийрка бассейн

Ушкорт яхача лоаман шанашкара доагӀа, цигара УшхотӀен аргӀенаш тедаш Сугулты[таржам де деза] Шолжа-кертани юкъе улача чӀоже дода. ДӀахо ГӀалгӀайчен лаьтташка гӀолла 37 километра хьо ший никъ. Экажакъонгий-Юрта кхаьчача, масайтта тоатолах декъа а делийя, 12 километра Илдарха-ГӀалагахьа дода. Укхаза малхбоалехьа а дийрзе Закан-Юрта кхоач, цигара 85 километра дахача Тийрках кхет[14].

Шолжа хий дукха хул. Ца хаддаш догӀа делхаш хилча 4 метр айлу. Хий эггара лакхагӀа бекарга бетта хул, хӀана аьлча, цу хана дукха догӀаш а хул, Ӏай дийлха лоа а даш.

XIX—XX бӀаьшерашка дерригача хих ша бора (хий геттара сиха долча меттигаш ца лаьрхӀача). Кхыметтел ший кечалаши, герзи тӀехьа эрсий бӀу Шолжарча ша тӀа гӀолла дехьа бувлаш моттигаш хиннай[14], хӀаьта тӀехьарча итт шерашка хих ша бац, Кавказа мехкал меладеннадаь.

Пайда эцар

[тоаде | тоаде чура]

XIX бӀаьшаре нохчаша Шолжа бердаш тӀара хьу а тедаш бӀаьсте хий айделча ГӀизларе Ӏоихийтад[14].

Вай заман Шолжа хий кхашта детта, иштта цу чура чкъаьрий а лувц.

Шолжа йисте яда нах баха моттигаш

[тоаде | тоаде чура]

Шолжа тӀа я́даш я:

Поштагахьа

[тоаде | тоаде чура]
«Шолжа-ГӀала. Шолжа бердаш». СССР-а конверт. 1965 шу.
«Шолжа-ГӀала. Шолжа бердаш». СССР-а конверт. 1972 шу.
«Шолжа-ГӀала. Гостиница „Чайка“». СССР-а конверт. 1974 шу.

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]
  1. ↑ Устаев А.Л. «География Чеченской Республики» 8-9 кл., Грозный, 2011, стр.20
  2. ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 8. Северный Кавказ / под ред. Д. Д. Мордухай-Болтовского. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 309 с.
  3. ↑ Мальсагов, 1963, оа. 149.
  4. ↑ Оздоев, 1980, оа. 831.
  5. ↑ Генко, 1930, оа. 690.
  6. ↑ Užax n., 1927, оа. 145.
  7. ↑ Барахоева, Кодзоев, Хайров, 2016, оа. 30.
  8. ↑ Кодзоев, 2021, оа. 560.
  9. ↑ Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 49.
  10. ↑ Карасаев А. Т., Мациев А. Г. Русско-чеченский словарь. — М.: Русский язык, 1978. — 728 с. — С. 728
  11. ↑ Гацалова Л. Б., Парсиева Л. К. Большой русско-осетинский словарь ИПО СОИГСИ, Владикавказ 2011—687 с.
  12. ↑ Русско-кумыкский разговорник, Русча-къумукъча къылавуз, А. М. Аджиев, К. С. Кадыраджиев, статья «Сунжа» 1992
  13. ↑ Государственный водный реестр. Река Сунжа (эрс.). textual.ru (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Минприроды России (29 тушола 2009). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 20.12.2018. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 29.03.2009.
  14. 1 2 3 Берже А. П. «Чечня и чеченцы», Тифлис, 1859, стр.8

Литератута

[тоаде | тоаде чура]

ТӀатовжамаш

[тоаде | тоаде чура]