СоагӀапче

Кечал я укхазара: Википеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Эйла
СоагӀапче
СоагӀапче
43°29′05″ с. ш. 44°35′17″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе Россе ФедерациFlag of Russia.svg Россе Федераци
Федерацен Субъект ГӀалгӀайче
Муниципальный район МагӀалбика
Сельское поселение СоагӀапче
Юртда ЦӀоканаькъан (Галай) Макшарипа Къурейш
Тархьари географии
Йиллай 1863-ча шера
ХьалхагIа хинна цIераш 1874 кхачч. — Керда Ах-Барзой (Новый Ах-Барзой)
1944 кхачч. — СоагӀапче (Сагопши)
1958 кхачч. — Ногцард
Аре 160,00 км²
Юкъарчен лакхал 397 м
Iалама лоаттам тӀаьда юккъера (Dfb)
Сахьата оаса UTC+3
Ба́ха нах
Ба́ха нах 11 918[1] саг (2018)
Айхе 74,49 км²/саг
Къамаш гӀалгӀай
Динош бусулбаш-сунниташ
Дагарга идентификатораш
Телефона код +7 8734
Пошта индекс 386340
Код ОКАТО 26215840001
Код ОКТМО 26615405101
Номер в ГКГН 0155326
СоагӀапче (Россия)
Green pog.svg
СоагӀапче
Red pog.svg
Москоа
СоагӀапче (ГӀалгӀайче)
Orange pog.svg
Магас
Blue pog.svg
0
Green pog.svg
СоагӀапче

СоагӀапче (эрс: Сагопши) — ГӀалгӀай мехка МагӀалбика шахьара эйла.

География[тоаде | тоаде чура]

Эйла Алханчурта атагӀа улл, АргӀан гӀинбухерча босе тӀа. Шахьара юкъ йолча МагӀалбика зӀилбухехьа латт, иштта Магасах гӀинбухе-малхбузехьа 60 км гаьнеи я.

ГаргагӀа я́да нах баха моттигаш: гӀинбухехьа - МагӀалбик, гӀинбухе-малхбоалехьа — Буро-МагӀе, малхбоалехьа — Заьзгакъонгий-Коа, зӀилбухе-малхбоалехьа — Черкъий-Юрт, зӀилбухе-малхбузехьа — Дола-Коаи Инаркъеи[2].

Тархьар[тоаде | тоаде чура]

ХӀанзара СоагӀапче улла моттиг гӀалгӀай лоам хьалбаха́чул тӀехьагӀа ЗӀамига ГӀаьбартех лоархӀаш хиннай, Псыгобже хи тӀа (гӀаьб.-чер. Псыгъуабжэ — тайша хий). Шоайла 3 км гаьна а йолаш ши эйла хьахиннай цига[3]: Боканаькъан Цокало эйлаи (дукхагӀа Илдарха-ГӀалий тӀара нах бахаш хинна МагӀара СоагӀапче), Гатагажанаькъан Аламкача эйлаи (и аул Аламкача Гатагажева ( заселённый переселенцами из Тарской долины (село Абреково) баха ЭгӀара СоагӀапче и[4].

1865-ча шерв Боканаькъанчун эйла Ӏойоассаенна хиннай бахархоша Хьункархой мехка муха́жирал дар бахьан долаш, хӀаьта даьсса цӀенош ГӀалгӀай мехка ба́ха Ӏийнача кхыча оарстхоша дизад, хӀаьта эйла керда цӀи тиллай — Керда Ах-Барзой[5]

1874-ча шера низагӀа шаьрача ӀокӀала а боахаш ши эйла вӀашагӀтехай[6], ишта хӀанзара СоагӀапче хьахиннай.

БӀорахой тӀема хана Деникина чӀоагӀа духьаллаьттай юрт, Гарданаькъан Тоаркхо-Хьаж хьалха а волаш. Боканаькъан Хаме Ахьмада яздаь «Беке къонгаш» цу замах хинначох да.

1944-1957-ча шерашка вайнах мехках баьккхача ханеи Нохч-ГӀалгӀай АССР дӀаяьккхача ханеи эйла Ногцард яхаш а йолаш ГӀинбухера-ХӀирий АССРа лоаттаме хиннай[7], бакъда 1958-ча шера эйла ший хинна цӀи меттаоттаяьй — СоагӀапче (Сагопши).

Бахархой[тоаде | тоаде чура]

Численность населения
1926[8]2002[9]2006[10]2007[10]2008[10]2009[10]2010[11]
238110 73811 22111 33611 46111 64610 048
2011[11]2012[11]2013[11]2014[12]2015[13]2016[14]2017[15]
10 07610 36010 60410 95011 24711 48711 675
2018[1]
11 918
Къамай лоаттам

2010-ча шера хьисап деш нах дӀаязбарах дола дараех[16]:

КъамДукхал (саг).Да́къа
1 гӀалгӀай 9 940 98,93 %
2 кхыбараш 108 1,07 %

ГӀорбаьнна нах[тоаде | тоаде чура]

Белгалдаккхар[тоаде | тоаде чура]

  1. 1,0 1,1 Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхIай муниципальни образованешка 2018 шера АгIой 1 дийнахьа. ТIехьара хьажар хиннад 25 Баьцамеа 2018. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 26 Баьцамеа 2018.
  2. Карта Чечни и Ингушетии (rar) (не ранее 1995). ТIехьара хьажар хиннад 2 АгӀой 2010.rar. Объём 8 МБ.
  3. СПРАВКА "К вопросу о границах Республики Ингушетия с Чеченской Республикой» Назрань, 2012г.
  4. Марьям Яндиева, Адам Мальсагов, "Ингушетия и ингуши", Москва, 1999г.
  5. Иванов М.А., "В горах между рр. Фортангой и Аргуном", 1902г.
  6. Рапорт. Начальник Владикавказского округа, отдел 1-й, 18 июля 1872 года, №4228, г.Владикавказ Начальнику Терской области.
  7. В Президиум Верховного Совета РСФСР. Президиум Верховного Совета Северо-Осетинской АССР просит утвердить его постановление о переименовании населённых пунктов в новых районах, вошедших в состав Северо-Осетинской АССР... (см. документ № 99)
  8. Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
  9. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 3 Саькур 2012.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Численность населения республики Ингушетия по населённым пунктам 2006-2012 года. ТIехьара хьажар хиннад 17 Ардара 2013. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 17 Ардара 2013.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Оценка численности населения 2010-2013. ТIехьара хьажар хиннад 23 Мяцхали 2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 23 Мяцхали 2014.
  12. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. ТIехьара хьажар хиннад 2 Мяцхали 2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 2 Мяцхали 2014.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. ТIехьара хьажар хиннад 6 Мяцхали 2015. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 6 Мяцхали 2015.
  14. Численность населения Республики Ингушетия по состоянию на 1 января 2016 года в разрезе населённых пунктов. ТIехьара хьажар хиннад 8 Мяцхали 2016. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 8 Мяцхали 2016.
  15. Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера АгIой 1 дийнахьа (эрс.) (31 Баьцамеа 2017). ТIехьара хьажар хиннад 31 Баьцамеа 2017. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 31 Баьцамеа 2017.
  16. Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком (тIакхача вIаштехьа доаца тIатовжам — тархьар). ТIехьара хьажар хиннад 4 Этинга 2019. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 6 Муттхьал 2016.
  17. Боков А. Торко-Хаджи Гарданов // Грозненский рабочий. — 1988. — 5 ноября. — С. 3.