Чулоацамага гӀó

Яндаре

Юрт
Яндаре
Яндаре
43°16′09″ с. ш. 44°54′31″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ГӀалгӀайче
Муниципальни шахьар Наьсарен
Юрт Яндаре
Дá Падиев ИсмаӀала ИбрахӀим
Тархьари географии
Йиллай 1843 шера
ХьалхагӀа хинна цӀераш Яндаре; эрсий меттала: Яндырское[1],
1944 кхачч. — Яндырка
1958 кхачч. — Райдзаст
199? кхачч. — Яндырка
Лакхал 461 м
Ӏалама лоаттам умеренный
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой 9537[2] саг (2022)
Къамаш гӀалгӀай
Динаш сунний бусалба
Катойконим яндархо, яндархой
Паччахьалкхен мотт гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код +7 8732
Пошта индекс 386138
Код ОКАТО 26220860001
Код ОКТМО 26605450101
Гойта/хьуладе карташ
Яндаре (Россия)
Яндаре
Москоа
Яндаре (ГӀалгӀайче)
Магас
Яндаре
Яндаре (Наьсарен шахьар)
0
Яндаре

Яндаре (эрс: Яндаре) — ГӀалгӀай Мехка Наьсарен шахьарара юрт.

Географи

[тоаде | тоаде чура]

Яндаре улл Яндархий Шолжах кхетача моттигал кӀезига лакхагӀа, Наьсаренгара 7,5 км гаьнеи, Магасагара 15 км гаьнеи гӀинбухен-малхбоалехьа.

Юхе яда нах баха моттигаш: гӀинбухехьа — Илдарха-ГӀала, гӀинбухен-малхбоалехьа — Эбарг-Юрт, зӀилбухен-малхбоалехьа — ГӀажарий-Юрт, зӀилбухехьа — СурхотӀе, зӀилбухе-малхбузехьа — Экажакъонгий-Юрт, малхбузехьа — ГӀаьзе-Коаи Пхьилекъонгий-Юрти[3].

Яндаре гувнаштеи хьунаштеи юкъе улл. Яндархий юрта юкъе гӀолла ӀодоагӀа. Яндарерча хьунагӀа саьрч, лийгаш, бертий, чарч, соалораш, иштта кхыдола оакхарий дах[4].

Яндарех дехьеи сехьеи шин тайпара оал. Вай Ӏилманхошта болх беча хана дукха моттигаш кораю укхаза, хьалха нах баьха хилар белгалонаш хьагойташ. Ӏилманхоша яхачох юкъерча бӀаьшерашка Магас-Пхьен юкъе йоагӀаш хиннай хӀанз Яндаре улла моттиг[4].

ГӀалгӀай лоамара аренашка ӀокӀалбувлача хана укхаза эггара хьалха ваха хайнар Малсаганаькъан ГӀойтмара (ГӀойте) ГӀайрбик ва. Цу хана цо дегӀа́ цӀа хӀанз а да́гӀаш да Яндаре, цунга хьажа нах а ухаш. Дукха хӀама ца эшаш ши бӀаь шу доал цу цӀен[4].

Инфраструктура

[тоаде | тоаде чура]

Яндаре кхо ишкол я, культура цӀенош да, кхы а административни гӀишлош а я. Яндаре юрта юкъара рузбан маьждиг дегӀад 1900 шераш долалуш. Тахан а цига керда хьалдаь доккха маьждиг дагӀа ерригача юрто рузба а деш.

Баха нах

[тоаде | тоаде чура]

Яндаре бах: Барханой, Галай, ГӀоандалой, Йовлой, Коазой, Малсаганаькъан, Местой, ТӀоаршхой, Хьоашаланаькъан, Цхьорой, ЦӀечой, иштта кхыбараш а. Яндаре дукха боккхий нах бах, унах цӀена а болаш, моллагӀа хаьттача хӀаманна дала жоп а долаш, цудухьа яндархой гӀулакх оамалца да аьнна лоархӀ[4].

Бахача наьх дукхал
1926[5]2002[6]2006[7]2007[7]2008[7]2009[7]2010[8]
218510 63110 97511 06311 25411 3927980
2011[8]2012[8]2013[8]2014[9]2015[10]2016[11]2017[12]
8009815582518456861986808786
2018[13]2019[14]2020[15]2021[16]2022[2]
88499088920693789537
Къамаш

Ерригача Россе 2010 шера бахархой дӀаязбарах[17]:

КъамДукхал, саг.Да́къа
1гӀалгӀай787398,66 %
2кхыбадараш1071,34 %

ЦӀихеза баха нах

[тоаде | тоаде чура]

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]
  1. Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края 1926 года. etomesto.com (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 11.06.2022.
  2. 2,0 2,1 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года Федеральная служба государственной статистики (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 26.04.2022.
  3. Карта Чечни и Ингушетии (rar) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар) (не ранее 1995). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 2.01.2010. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 18.02.2012. Объём 8 МБ.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Айюбов, 2019.
  5. Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
  6. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более (эрс.). Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 3.02.2012.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Численность населения республики Ингушетия по населённым пунктам 2006-2012 года (эрс.). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 17.10.2013. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 17.10.2013.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Оценка численности населения 2010-2013 (эрс.). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 23.08.2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 23.08.2014.
  9. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (эрс.). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 2.08.2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 2.08.2014.
  10. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (эрс.). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 6.08.2015. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 6.08.2015.
  11. Численность населения Республики Ингушетия по состоянию на 1 января 2016 года в разрезе населённых пунктов (эрс.). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 8.08.2016. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 8.08.2016.
  12. Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (эрс.) (31 кӀимарса 2017). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 31.07.2017. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 31.07.2017.
  13. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 25.07.2018. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 26.07.2018.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 31.07.2019. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 2.05.2021.
  15. Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 17.10.2020. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 17.10.2020.
  16. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 27.04.2021. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 2.05.2021.
  17. ВПН том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком Республики Ингушетия (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 26.12.2015. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 6.03.2016. Архиве диллад 2016 шера тушола 6 дийнахьа.

Литература

[тоаде | тоаде чура]

ТӀатовжамаш

[тоаде | тоаде чура]

ГӀалгӀайче баха нах