Чулоацамага гӀó

Буро

Город Орджоникидзе» яхачунгара дӀасалостам ба)
Пхье
Владикавказ
Владикавказ
хӀир. Дзӕуджыхъӕу
Герб
Герб
43°01′00″ с. ш. 44°41′00″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ХӀирийче
Пхье округ Буро
Чура екъаялар 4 шахьар
Пхье́да́ Хадарцев Хазбе Махарбек
Тархьари географии
Йиллай 1784 шера
ХьалхагӀа хинна цӀераш 1931 кхачч. — Буро, Владикавказ
1944 кхачч. — Орджоникидзе
1954 кхачч. — Дзауджикау
1990 кхачч. — Орджоникидзе
Пхье я 1860 ш. денз
Майда 291,61 км²
Лакхал 671 м
Ӏалама лоаттам юкъара
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой 298 841[1] саг (2022)
Айххал 1024,8 саг/км²
Къамаш хӀирий, эрсий, эрмалой, гуржий, гӀалгӀай, гӀозлой, украинхой, яний
Динаш православни жӀаргахой, бусулбаш
Катойконим бурохо, бурохой
Паччахьалкхен мотт хӀирий, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код +7 8672
Пошта индексаш 362ХХХ
Код ОКАТО 90401
Код ОКТМО 90701000001
Кхыдар
СовгӀаташ ЦӀеча Байракха Къахьегама орден
vladikavkaz-osetia.ru
Буро (Россия)
{{{ингушское название}}}
Москоа
Буро (ГӀинбухера ХӀирийче)
{{{ингушское название}}}
Викилармий логотип Медиафайлаш Викиларма чу

Буро́, е Буру (Buru) (эрс: Владикавка́з) — Даькъасте улла пхье. Карарча хана ХӀирийчен нанагӀала лоархӀаш я. Амма Ӏоюллача хана Зовр-Ков яхача къаьнарча гӀалгӀай юрта йисте йилла я 1784 шера[2][3][4][5]. Цу хана денз 1934 шерага кхаччалца Буро ГӀалгӀайчен экономикайи, политикайи, культурайи юкъарче хиннай.

Пхьан хьалхара цӀи Зовр-Ков хиннай: Зовр яхaча гӀалгӀачун цӀерагӀа я оал из[6], вешта Зоврков гӀалгӀаша ха дергдолаш йийхка моттигаш я а оал. ХӀирий меттала Дзауджикау, черсий меттала Зожикъоу аьнна дӀаяхай из цӀи[6], эрсий меттала — Заурово.

Зовра-Ков яха юрт уллача метте, Владикавказ («Кавказа доал де») яxa цӀи а тилла, тема чӀоагӀле-гӀап хьалъяьча хана цох Буро[7][8][9][10], е Буру[11][12][6] (Buru[13][14][15]) аьннад гӀалгӀаша, из доагӀаш да гергача тӀема чӀоагӀленех гӀалгӀаша хьалха бур оалаш хилара тӀара. Бур яxa дош герга яхача деша маӀан долаш хиннад цу хана гӀалгӀай меттала. Буроче, БурокӀалхе, Бура-боарз яхаш моттигаш я ГӀалгӀай мехка. Цу моттигашка герга тӀема чӀоагӀленаш-гӀапаш хиларах техка цӀераш я уж[6].

Иштта, 1784-ча шера Буру («герга тӀема чӀоагӀле, герга тӀема гӀап») яха цӀи тиллай гӀалгӀаша шоай Зовра-ков яхача ширача юртах. Из цӀи хӀанз а йоахаш а боча а я хӀара гӀалгӀачоа[6].

Географи

[тоаде | тоаде чура]

Лоамашкара Тийрк юъарадоаллача, шаьрача метте улл Буру. Цхьан оагӀорахьара Маьтлоами воккха оагӀорахьара Бешлоами лакхера ІотӀахьеж цунна, гонахьа яда гӀaлгӀй къаьна юрташ[6].

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]
  1. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года Федеральная служба государственной статистики (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 26.04.2022.
  2. Торжество празднованiя 50-летия основанiя г. Владикавказа. // «Терские ведомости» : газета. — 1911. — 5 апреля дийнахьа (№ 75).
    Сегодня мы празднуем 50-летие города Владикавказа. Раньше, на том месте, где ныне расположен г. Владикавказ, существовал ингушский аул Заур, но в 1784 г., по распоряжению князя Потемкина, на месте, где существовал этот аул, для охранения Военно-Грузинской дороги, служившей единственным удобным путем для соединения с Закавказьем, была устроена крепость Владикавказ, а в 1785 г. по указу Императрицы Екатерины II, от 9 мая, в крепости была выстроена первая православная церковь. Как только была устроена эта крепость, часть осетинской народности спустилась с гор и поселилась у стен этой крепости, под защитою местных войск. Образовавшийся осетинский аул стал называться «Капкай», что в переводе на русский язык означает «Горные ворота».
  3. Терский календарь, 1895, оа. 14.
  4. Владикавказъ. 31 марта // «Терские ведомости» : газета. — 1911. — 31 марта дийнахьа (№ 71).
  5. Далгат, 2008, оа. 50, 69.
  6. 1 2 3 4 5 6 Дахкилганаькъан, 1990, оа. 10.
  7. Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова, 2009, оа. 191.
  8. Барахоева, Кодзоев, Хайрова, 2016, оа. 21.
  9. Кодзоев, 2021, оа. 52.
  10. Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 35.
  11. Материалы по истории Владикавказа, 2002, с. 28 («Власть труда» : газета / орган Владикавказского окружного комитета ВКП(б), Исполнительного комитета и Совета профсоюзов. Владикавказ, 1931, 4 сентября).
  12. История Ингушетии, 2013, оа. 20.
  13. M. n., 1923, беттагарг.
  14. Мальсагов, 1925, оа. 181.
  15. Ужахов, 1927, оа. 32.

Литература

[тоаде | тоаде чура]