Наьсарен округ

Наьсарен округ
Наьсарен округ
	43°13′ с. ш. 44°46′ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе	Россе импери
Губерния	Тийрка область
Уездни пхье	Буро
Тархьари географии
Хьаяь таьрахь	1909 шу
ДӀаяьккха таьрахь	1920 шу
Лаьтта	3100 км²
Охлой
Охлой	65 000 гаргга (1909 шу) саг

Наьсарен округ (реформа хилалехьа: эрс: Назрано́вскій о́кругъ) — Россе импере Кавказа оартамчен Тийрка областе 1909—1920 шерашка хинна административни-лаьттан единица^[1]. Округа административни юкъ Наьсаре хиннай цкъарчоа, бакъда администраце гӀишлонна лаьрхӀа моттиг кӀезига хиларах Буро тӀа хьалйихьай^[2].

Географи

Даькъастен юккъе иллай Тийрк, Шолж, Эс, Фарта додача метте, хӀанзарча ГӀалгӀай мехка лаьттеи ГӀалме шахьара малхбоалехьара дакъеи чулоацаш^[3].

ГӀай хиннад: малхбузехьа ХӀирий округаца, гӀинбухен-малхбузехьа Курпен лоамен тӀа гӀолла Нальчика округаца, гӀинбухен-малхбоалехьа Шолжа гӀазкхий округаца, малхбоалехьа Орган округаца, зӀилбухехьа Кавказа дукъ тӀа гӀолла Каьлакен губернеца^[4]

Тархьар

1860-ча шерага кхаччал Къулбаседа Кавказа лоамарой Кавказерча чӀоагӀалений зӀанара Аьрдачени Аьттачени кара хиннаб. БӀорахой урхал Ставропола губерне мара хиннадац. Эрсий-кавказхой тӀом йистебаьнначаул тӀехьагӀа Кавказера тӀемацара урхал дӀадаьккхад. 1860-ча шера Даькъастен деррига лаьтташ Ставропола губерненеи, Къобанеи, Тийркеи, ДаьгӀастени областаштеи юкъе Ӏодийкъад. Тийрка область 8 округах лаьттай: ГӀаьбартийчохи, ХӀирийчохи, ГӀалгӀайчохи, Органчохи, Нохчийчохи, Ичкеречохи, ГӀумкийчохи.

ГӀалгӀай округа административни юкъ ХӀирийчунца цхьана Буро хиннай. ГӀалгӀай округ кхаь даькъах (участках) лаьттай: Наьсаренчохи, Дола-Ковначохи, Лоамаройчохи. ГӀалгӀай шаьрачен дуккха дола лаьтташка 1864—1865-ча шерашка шортта гӀазкхий гӀалаш йийхкай, цул тӀехьагӀа Тийрка гӀазкхий бӀун дӀаеннай уж.

1870-ча шера ГӀалгӀай округ Шолжа тӀа ядача гӀазкхий гӀалашца цхьана ХӀирий округаца цхьантехай — ишта Бурон округ хьаяьй. 1888-ча шера ГӀалгӀай округ Шолжа тӀа дадача Тийрка гӀазкхий бӀун лаьтташца цхьан а теха Шолжа отдел хьаяьй.

1905-ча шера цхьан ха́на юкъа́ лаьрхӀа Шолжа отделах хьакъоаста а яь Наьсарен округ хьаяьй. 1909 шера Ӏаьдало официально дӀачӀоагӀ а даь Шолжа отдел Шолжа Округа́и Наьсарен округа́и йийкъай. Шолжа отдел 1909-ча шера Ӏо а йийкъа Наьсарени Шолжеи ши округ хьахиннай. Наьсарен округа́ юкъедаха лаьтташ дукхагӀа гӀалгӀай бахараш хиннад.

Бахархой

1909 шера округе 65 эзар гаргга саг ваьхав.

Административни екъар

1913 шера округа лоаттаме 16 юртан урхале хиннай^[5]:

Алты-Гамурзиевское — Аьлте-Юрт,
Базоркинское — Мочкъий-Юрт,
Барсуковское — Буро-КӀале,
Верхне-Барсуковское — Йоккха Ачалкхе,
Контышевское — ТӀой-Юрт,
Кескемское — Къаским,
Назранское — Наьсаре,
Насыр-Картовское — Наьсар-Керте,

Нижне-Ачалукское — Дабе-Юрт,
Плиевское — Пхьилекъонгий-Юрт,
Пседахское — Дола-Ков,
Сагопшское — СоагӀапче,
Средне-Ачалукское — Юкъера Ачалкхе,
Сурхохинское — СурхотӀе,
Экажевское — Экажакъонгий-Юрт,
Ярдырское — Яндаре,

Белгалдаккхар

↑ Tsutsiev, 2014, оа. 36.
↑ Alex Marshall. The Caucasus Under Soviet Rule. — Routledge, 2010-09-13. — 400 с. — ISBN 978-1-136-93825-2.
↑ Грабовский Н. Ф. Экономический и домашний быт жителей Горского участка Ингушского округа. — Тифлис, 1870.
↑ Яковлев Н. Ингуши. — М., 1925.
↑ Волостныя, станичныя, сельскія, гминныя правленія и управленія, а также полицейскіе станы всей Россіи съ обозначеніем мѣста ихъ нахожденія. — Кіевъ: Изд-во Т-ва Л. М. Фишъ, 1913.

Литература

Tsutsiev, A. Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus (ингл.) / Translated by Nora Seligman Favorov. — New Haven: Yale University Press, 2014. — P. 1—221. — 221 p. — ISBN 9780300153088.
Терская область. Список населенных мест по сведениям 1874 года. Тифлис. 1878
Краткая историческая справка об административном делении Чечено-Ингушской АССР (1785—1946 гг.). ЦГА ЧИАССР Грозный
Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. т.68 Терская область. 1905 г.

[_2b210828d5d815c4-1] Tsutsiev, 2014, оа. 36.

[2] Alex Marshall. The Caucasus Under Soviet Rule. — Routledge, 2010-09-13. — 400 с. — ISBN 978-1-136-93825-2.

[3] Грабовский Н. Ф. Экономический и домашний быт жителей Горского участка Ингушского округа. — Тифлис, 1870.

[4] Яковлев Н. Ингуши. — М., 1925.

[5] Волостныя, станичныя, сельскія, гминныя правленія и управленія, а также полицейскіе станы всей Россіи съ обозначеніем мѣста ихъ нахожденія. — Кіевъ: Изд-во Т-ва Л. М. Фишъ, 1913.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]