Хий

Кечал я укхазара: Википеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хий
71 % поверхности Земли покрывает вода

Хий (водорода оксид) (эрс: Вода́, ингал: Water) — бинарни неорганически хоттам ба Н2O химе формула йолаш. Хин молекула латта водорода шин атомахи кислорода цхьан атомахи. Уж шойла хетта я ковалентни бувзамца. ЛерттIа хьалаш хилча хий коачал санна хула, бос боацаши (дуккха сома ца хилча), хьаджи чами боацаши.

Онда хьал долаш хих ша оал (шан кристаллаш хьаде йиш я лоа е йис), газ хьисапе долча хана хийх оала — хин [1][2]. Лаьттан дозала гаргга 0,05 % хийх латташ да[3].

Лаьттан тIехе тIе гаргга 71 % хий улл (океанаши, фордаши, Iамаши, дода хиши, бутув шанаши) — 361,13 млн км2[4][5]. Лаьтта тIа хин гаргга 96,5 % океанаш ба, 1,7 % хин дунен запасаш лаьтта кIалхара хиш да, кхы а 1,7 % — бутув шанаши шан кийнаши Антарктидеи Гренландеи, доаккха доаца дакъа дода хиш да, иштта Iамаши ущалаши. 0,001 % морхаш чу гуллу[6][7]. ЛаьттIатара хин доккхагIа дакъа — дир да, юртбоахама пайдане дац. Тезача хин дакъа 2,5 % гаргга да, белгалдаккха деза цу дерригача хин 98,8 % шана тархенашкеи и лаьттан кӀалара хишкеи долга. Дерригача тезача хин 0,3 % кӀезигагӀа додача хишкеи Ӏамашкеи тӀехар-Ӏанара чуи да, цул кӀезигагӀа (0,003 %) дийнача организмашка да[6].

Дика чӀоагӀа полярни растворитель да. Ӏалама чу массахана ийна хул тухашцеи газашцеи.

Лаьттан тӀа вахар хиларани латтараи, дийнача организмай химе лоаттамаи, Ӏалама лоаттамаи, хаоттамаи белггалча бехкамаех латташ да хий. Лаьттан букъа тӀа мел долча са доаллача хӀамашта эггара эшашагӀа да хий[8].

ТIахьожаяргаш[тоаде | тоаде чура]

  1. Henniker, J. C. (1949). «The Depth of the Surface Zone of a Liquid». Reviews of Modern Physics (Reviews of Modern Physics) 21 (2): 322–341. DOI:10.1103/RevModPhys.21.322.
  2. Pollack, Gerald. Water Science. University of Washington, Pollack Laboratory. — «Water has three phases – gas, liquid, and solid; but recent findings from our laboratory imply the presence of a surprisingly extensive fourth phase that occurs at interfaces.»  ТIехьара хьажар хиннад 5 Саь-кур 2011. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 15 Саь-кур 2013.
  3. Моря принесены на Землю из космоса?
  4. CIA- The world fact book. Central Intelligence Agency. ТIехьара хьажар хиннад 20 Чан-тар 2008.
  5. Marine Science: An Illustrated Guide to Science
  6. 6,0 6,1 Gleick, P.H. Water in Crisis: A Guide to the World's Freshwater Resources. — Oxford University Press, 1993.
  7. Water Vapor in the Climate System (ингл.). American Geophysical Union. ТIехьара хьажар хиннад 13 Саь-кур 2013. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 15 Саь-кур 2013.
  8. United Nations. Un.org (22 Мутт-хьал 2005). ТIехьара хьажар хиннад 25 Баьцамеа 2010. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 15 Саь-кур 2013.