Осканаькъан Сосаркъий Сулумбик

Кечал я укхазара: Википеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Осканаькъан Сосаркъий Сулумбик
Sulambek Oskanov.jpg
Ваь ха 8 АгӀой 1943(1943-01-08)
Ваь моттиг
Кхелха ха 7 Саькур 1992(1992-02-07) (49 шу)
Кхелха моттиг Добринский район, Липецка шахьар, Эрсиче
БIорахол СССРFlag of the Soviet Union.svg СССР
Россе ФедерациFlag of Russia (1991–1993).svg Россе Федераци
БIун тайпа Flag of the Soviet Air Force.svg СССР ТӀема-фе низ
Flag of the Russian Air Force.svg Эрсечен ТӀема-фе низ
Звани Генерал-майор ВВС СССР
Кулгалдаьд Липецка авиацентр
СовгIаташи премеши
Золотая звезда Героя России.svg
Орден Красной ЗвездыОрден «За службу Родине в Вооружённых Силах СССР» III степениЮбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина»SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg
SU Medal Veteran of the Armed Forces of the USSR ribbon.svgSU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svgSU Medal 60 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svgSU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg
Медаль «За безупречную службу» I степениМедаль «За безупречную службу» II степениМедаль «За безупречную службу» III степени
20pxЗнак летчика 1 класса.jpgМастер спорта СССР.png
Commons-logo.svg Осканаькъан Сосаркъий Сулумбик

Осканаькъан Сосаркъий Сулумбик (эрс: Осканов, Суламбек Сусаркулович) — советий а россе а тIема фекемахо, авиацен инарал-майор. Хьалхара Россе Федерацен Турпал ва. Из звани цун еннай 1992-ча шера Тушол 11-ча дийнахьа Липецка областе нах баларах кIалхарбоахаш кхелхачул тӀехьагӀа.

Сулумбик дIавелла воал Пхьилекъонгий-Юртарча кашамашка.

Биография[тоаде | тоаде чура]

Нохч-ГӀалгӀай АССР-а (хӀанз ХӀанз ГӀалгӀай Республика) Наьсарен шахьара Пхьилекъонгий-Юрта ваьв 1943-ча шера АгӀой 8-ча дийнахьа.

Школа ма яьккхинге Шолжа-ГӀалий тӀарча говзален дешарче (ремесленни училище) эттав. Цунца цхьана цигарча аэроклубе а деша ваьгӀав.

1966-ча шера Качински лакхера тӀеман авиацен фекемахой дешарче тӀехдика яьккхарца лейтенанта звани а йолаш фекемахо-инструктор волаш эттав. 1969-ча шера Ӏа́мара авиацен эскадрилай хьовдан заместитель оттаваьв.

1974-ча шера Ленина И.В. цӀерагӀа йола тӀеман-политически академи яьккхарца Сулумбик Немций мехкарча советий эскара истребитела-авиацен сура хьовдан заместитель хила оттаваьв. «1-ча класса тӀеман фекемахо» яха звани еннай. Цул тӀехьагӀа полковник а волаш СССР-а ТӀеман-фе низа кхерам боацача гӀаттара воккхагӀа вола гӀеттархо-инструктор оттаваьв. ВВС-арчарех йиълагӀча ноахалах йола МиГ-29 эггара хьалхагӀа караерзаяьчарех ва Сулумбик.

1984-1986-ча шерашка Маджарой мехка командира гӀонча волаш амал даьд. Цу шерашка лакхерча класса гӀаттархо волча ший тӀеман говзал лакхаеш ха йоаккх цо. «Заслуженный военный лётчик СССР» яха звани яла оттаву из, хӀаьта из цунна юххера дӀаяланзар.

1987-ча шера Осканаькъан Сулумбик Липецкерча Советий союза фекемахой кийчабеча юкъарче (центре) кулгалхочун гӀончалла оттаваьв. 1989-ча шера Села 6-гӀча дийнахьа «авиацен инирал-майор» яха тӀеман звани еннай цунна. ТӀеман кийчо еча Липецка юкъарче кулгалхо оттаваь хиннав.

1990-ча шера диссертаци язъярца тӀеман Ӏилмай кандидата Ӏилман дарже отт. Цу шера «Заслуженный специалист Вооруженных Сил СССР» яха звани еннай цунна. 1991-ча шера заочно Керттерча штаба тӀеман академи яьккхай.

1992-ча шера Саь-кур 7-ча дийнахьа йоачан а йолаш МиГ-29 яхача фекемаца тренировкай гӀаттара́ а́раваьнна хиннав. ЦӀаьхха фо́н а́не (авиагоризонт) сецца́ хиннай, тӀаккха хӀама дика бӀаргагуш доацандаь лакхе, лохе, аьтте, аьрде къоастъе цамогаш висав. Морхашта юкъера хьаара ма ваьллинге шийна хьалха нах бахаш йола юрт йолга бӀаргадайнад цунна. Сухал селлар лакха хиларах фекема дӀадерза а даь хьалъайлургдолаш да́цар. Сулумбик ше кӀалхаравала йиш йолаш хинна вале а, нах ца боабайтар духьа Липецка областера Хворостянка яха юрт кӀалхараяьккхай. Фекема дӀадерзадаьчул тӀехьагӀа кхы даха моттиг а йоацаш, чукхийттад фекема.

Судамбик дӀавеллав ГӀалгӀай мехка Пхьилекъонгий-Юрта.

Паччахьалкхен совгӀаташ[тоаде | тоаде чура]

Россе мехкдас 1992-ча шера Тушол 11-ча дийнахьа тӀеман декхар кхоачашдеш даь дола денали къонахчали бахьан долаш авиацен инирал-майору Осканаькъан Сосаркъий Сулумбика венначул тӀехьагӀа Россе Федерацен Турпал чха звани еннай[1] («Дошо седкъа» № 2 яха лагпилг).

Цул хьалхагӀа ЦӀеча Седкъа ордени, «ССРС-а ТӀеман Низашка Даьхен амал дарах» яха ордени енна ва, иштта тайп-тайпара лагпилгаш тийна ва.

Дагалоацам[тоаде | тоаде чура]

Россе Турпал волча Осканаькъан Сулумбика цӀи лелаю МиГ-29
Осканаькъан Сулумбика хетаяь йола пошта марка
  • 2008-ча шера Липецка Елецка микрошахьара урама цӀи Осканаькъан Сулумбика сийлен тиллай.
  • Сулумбика цӀерагӀа урам МагӀалбике а я.
  • Осканаькъан Сулумбика цӀерагӀа урами керттера майдеи я Шолжа-Пхье, майдан тӀа Сулумбика сийленг дагӀ.
  • Фекемахо веннача метте сийленг оттадаьд.
  • Пхьилекъонгий-Юрта 13-ча школе Турпала цӀерагӀа йола музей йиллай.
  • Наьсаре Осканаькъан Сулумбика цӀерагӀа школа я.
  • ГӀалгӀай мехка бокса яхьаш увттаю Осканаькъан Сулумбика цӀерагӀа яхьараташ а телаш.
  • «Аэропорт Магас» яхача йийлача акционерий юкъарлен а Сулумбика цӀи тиллай.
  • В Ингушетии функционирует Государственное унитарное предприятие имени С. С. Осканова, подведомственное Министерству сельского хозяйства и продовольствия Республики Ингушетия[2].
  • 2012-ча шера денз МиГ-29 яха Липецка авиаюкъарчен фекема (борта номер — 29) Сулумбика цӀи лелаеш да. Карарча хана Эрмалойче Эребуни яхача Россе авиацен база кара да[3][4].
  • 2017-ча шера Россе Сулумбика цӀи тӀа а латташ пошта марка арахеца хиннай (№ 2195)[5]
  • 2018-ча шера Осканаькъан Сулумбика сийлен ЮТэйр авиакомпане Boeing 767 Сулумбика цӀерагӀа я[6].

Литература[тоаде | тоаде чура]

  • Висан-Гирей Танкиев. «Миг генерала Осканова». 2012 ш.

Белгалдаккхар[тоаде | тоаде чура]

ТIатовжамаш[тоаде | тоаде чура]