Коазой Бийбота Берса

Коазой Бийбота Берса
эрс: Кодзоев Берс Биботович
Керттера хоам
Мохк	Россе импери →  СССР
Ваь таьрахь	1888(1888)
Кхелха таьрахь	1965(1965)
Балхаши толамаши
Дешар	Томскера политехнически институт
Болх баь моттигаш	Мочкъий-Юрт, Буро
Хьалъетта́чох лоархӀамегӀдар	Мочкъий-Юртара консервий завод, Буро тӀара кизга ду завод

Коазой Бийбота Берса (эрс: Кодзоев Берсан Биботович) — гӀалгӀай инженер, юкъарлон къахьегамхо.

Биографи

Берса ваьв 1888-ча шера. Боккъонца йола училище яьккхачул тӀехьагӀа цо яьккхай 1905-ча шера Томскера политехнически институт, из яккхарца цох хиннав ГӀалгӀай Мехка хьалхарча инженерех цаӀ. Деникин гӀалгӀашца тӀом баь Ӏочувенача хана Большевизма духьале яра гӀалгӀай комитета (эрс: Ингушский комитет по борьбе с большевизмом) доакъашхо хиннав Лаьнанаькъан Бексолтаца цхьана.

1931—1934 шерашка Мочкъий-Юртара консервий завод йотташ тӀавилла хиннав Берса. 1934—1938-ча шера лайчилла бетта 16-ча дийнахьа Буро тӀа эксплуатаце дӀачуенна хиннай «Стеклотара» яхаш цӀи йола стеклотарно-изоляторни завод. Из хьалъеш кулгалдеш хиннав Берса. 1992-ча шерага кхаччалца цига болх беш массехк бӀаь гӀалгӀа хиннав ГӀалме шахьаререи Буро тӀареи.

Массехк мотт ховш хиннав из, Берне, Бюхнера, Гервера, Гёте кинашкаш дешаш немций меттала, ингалсий меттала Диккенсеи, Теккереяи, Бронтеи, Гаскелеи.

1937 шера завода цхьан цехе цӀи яьнна хиннай. ЦӀи те́хар Берса ва, аьнна, шин шера́ набахта чувелла́ хиннав. Дукха метташ а ховш, арахьара кинашкаш дешаш из хилар а Ӏеткъа́д цу гӀулакха́.

Ши шу даьннача гӀолла, 1939-ча шера маьцхали бетта 21-ча дийнахь, Берса́ реабилитаци яьй, керда хьатӀаде́на Ӏаьдал цун хьалхара бехказдаьнна хиннад — 1937-ча шера цунна таӀазар даь хиннача Ӏаьдала́ то́па́ш те́ха́й. ШоллагӀча дунен тӀема хана МагӀалбика́ немций ӀотӀабоагӀача хана Берсас немций чертёжашта таржам а деш, Мочкъий-Юртара консервий заводе латта арахьара хьачуе́на оборудовани ӀовӀашагӀ а йоахаш (немцашта дӀакхоачаргйоацаш) яьккхай цо ха.

1944-ча шера ший къаманца мехках ваьккхав Берса. Цига волаш 1946-1956-ча шерашка Казахехьарча консервий завода керттера технолог волаш болх беш хиннав из. Цу хана Берсаца цхьана, завода санитарни даькъа керттера лор а йолаш цун йоӀ Тамара а хиннай.

Берса веннав 1965-ча шера.

Бераш

• ВоӀ Руслан — Москвера химе-технологе институт яьккха инженер-технолог, Гвердейски чарахьий сура 4-ча химе гӀулакха хьаким хиннав, 3-ча Украинерча фронте тӀом беш хиннав ШоллагӀча дунен тӀем тӀа.
• ЙоӀ Тамара, яьй 1922-ча шера тов бетта 22-ча дийнахьа — Нохч-ГӀалгӀай АССР Министрий Совета тхьамадан когаметтаоттар, лор, маьре яхай Маршани Мухьмадага.
  • ЙиӀий воӀ Маршани Бахьаудин — ГӀалгӀай Мехка къахьегамеи социальни дегӀайоалаяреи министр
  • ЙиӀий йоӀ Ужахьанаькъан Марет — лор.

Каламаш

Берсас оалар йоах: «ГӀадгӀо, Далла хам бе, шоай сага́ гӀо-новкъостал де аьттув баьлча. Лакхахиннаволча Дала оаш даьча диках маьл лургба шоана»

Руслан воӀ, Тамара йоӀ.

ТӀатовжамаш

• Коазой Н. Хьалхара гӀалгӀай инженераш : [рус.] = Первые ингушские инженеры // ГӀалгӀайче : газет. — 2010.
• Д. Кодзоева. Безамца бийза дагалоацам дикан гӀарчошка юкъебийцаб : [рус.] = Любовью сотканная память в добра узоры вплетена… // Сердало : газет. — 2012. — № 155-156 (10888-889) (6 октября). — С. 5.
• Лилия Харсиева. Къаман дагалоацамгахь. РСФСРеи Нохч-ГӀалгӀайчени дукха дика хӀамаш карагӀдийнача лора, паччахьалкхен къахьегамхочун, йоазонхочун Коазой Тамарай бӀаь шу дизар : [рус.] = В памяти народной. Столетие со дня рождения заслуженного врача РСФСР и Чечено-Ингушетии, государственного деятеля и писателя Тамары Кодзоевой // Ингушетия : газет. — 2022. — 28 сентября.
• С. Султанов. Белгала таьрахьаш. Лайчилла бутт. : [рус.] = Знаменательные даты. Ноябрь // Сердало : газет. — 2016. — № № 167-168 (11703-704) (29 октября). — С. 7.
• Ибрагим Курскиев. Толама 75 шу дизарга. Боккхача Даймехка тӀеман шерашкара ГӀалгӀайчен интеллигенци : [рус.] = К 75-летию Победы

Интеллигенция Ингушетии в годы Великой Отечественной войны // Ингушетия : газет. — 2020. — 28 апреля.