Дог

Кечал я укхазара: Википеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Дега цикл — дега болх
Схема: сага дог
Ше ма дарра доккха долча сага дега модель
Доги цун пхаьнаши, Леонардо да Винчи, XV бӀаьшу

Дог (да) (эрс: сердце, лат: cor, яний: καρδία[1]) — ший гартаца миашка гӀолла цӀий лелар кхоачашдеш йола маьже. Дог чура хара (эрс: полый) да. ЦӀий кхухьа система де́гӀае́на мел йолча кхолламашка да дог, царех я букътӀехкьяраш а[2] (саг а лоархӀаш). БукътӀехкйолчара дог массехк кӀадех латт — дегеи, эндотелийи, хоттачеи кӀадех. Дега пхьид (эрс: сердечная мышца) кхыча пхьидашта юкъе белггала я: пхорагӀа шувнаш долха пхьида кӀада из дале а, организма́ доалахьа дац из.

Дош легадар[тоаде | тоаде чура]

Дожар Цхьоален таьрахь Дукхален таьрахь
ЦIера д. (мала? фу?) дог дегаш
Доала д. (хьан? сен?) дега дегий
Лура д. (хьанна? сенна?) дега́ дегашта
Дера д. (хьан? сево?) дего дегаша
Кечала д. (хьанца? сенца?) дегаца дегашца
Хотталура д. (хьанах? сенах?) дегах дегех
Меттига д. (хьанга? сенга?) дегага дегашка
Дустара д. (хьанал? сенал?) дегал дегел

Эволюце дегӀадар[тоаде | тоаде чура]

Хорда дийнаташка дог хьахилара бахьанаш[тоаде | тоаде чура]

Кагийча организмашта хала хилац дегӀа́ эшашъяр кхача езача метте дӀакхачийта а, эшаш йоацар (метаболиташ) дегӀах дӀакъоастаеш дӀаараяха а (цу гӀулакха диффузен сухал кхоачам болаш я). ХӀаьта дегӀ доккхагӀа мел хул дукхагӀа хьинар, даар, фо эш, царех пайда ийцача хан-ханахьа метаболизма продукташ а дукхагӀа дӀаа́рая́ха еза. Цудухьа хьахиннай функцеш Ӏалашъю «дог» аьнна оала маьженаш хьахиннай примитивнича[] организмашка.

Палеонтологе оахкалаша хьагойтачох а́ла йиш я хорда йолча примитивни дийнаташка дега́ таралеста маьже хиннналга. Хорда́ мел долча дийнаташка дега́ гонахьа перикард яха хоттача кӀадах латташ бола тӀорми ба. Хорда йолча дийнатий дог иштта ногӀараш (эрс: клапаны) доахкаш а да. ТӀехкйоацаргий (эрс: моллюски) дега́ш а хила йиш йолаш да ногӀараши перикарди долаш. Ког-кит йолча (эрс: брюхоногие) тӀехкйоацаргий перикардо шерг а чулоац. Сагалматийи кхыча членистоногийчари керттера миа цхьанахьа шер а деле детталуш хул, цунах а оал цкъаза «дог». ТӀехйоацаргашкеи членистоногичаргеи уж «дегаш» цаӀ е массехк хила йиш да малагӀа кеп я хьежжа. Хордийчар дог цаӀ мара хилац, цхьабакъда миксинаш оалаш долча дийнаташка цхьан дегал совгӀа дега́ тара йола хӀама я цӀога чу[3]. НӀанаштеи уж мо́ йолча организмаштеи доагӀаш дац «дог» яха дош. Цхьабакъда дизза дола дог чкъаьрашка да.

Сага дог[тоаде | тоаде чура]

Дог кхыча дегӀах дӀадоллар[тоаде | тоаде чура]

Энрике Симоне, «У неё было сердце» (1890)

ХӀанзарча лораша клинически венна волча донорагара дог а хьа а ийце, дог тишденна е хӀалакахинна волча реципиента́ Ӏочудолл, зе́ ца хулийташ.

Белгалдаккхар[тоаде | тоаде чура]

  1. кердача яний меттала καρδιά
  2. Heart. SeymourSimon.com. ТIехьара хьажар хиннад 24 Муттхьал 2013. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 27 Муттхьал 2013.
  3. Romer, Alfred Sherwood; Parsons, Thomas S. The Vertebrate Body. — Philadelphia, PA: Holt-Saunders International, 1977. — С. 437—442. — ISBN 0-03-910284-X.

Литература[тоаде | тоаде чура]

ТIатовжамаш[тоаде | тоаде чура]