Алмакх

Юрт
Алмакх
Алмакх
42°59′18″ с. ш. 46°34′35″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ДаьгӀасте
Муниципальни шахьар Казбекова шахьар
Тархьари географии
Лакхал 877 метр
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой
Къамаш маӀарлой
Динаш сунний бусалба
Дагарга идентификатораш
Пошта индекс 368087
Код ОКАТО 82222000002
Код ОКТМО 82622405101
Номер в ГКГН 0139750
Алмакх (Россия)
Алмакх
Москоа

А́лмакхДаьгӀастен Казбекова шахьаре улла юрт. Из улл «Акташ» (ГӀурий, Тирк-Ӏам) яхача хин аьттехьа.

Тархьар[тоаде | тоаде чура]

ГӀумкий меттала юрта цӀи «Алмалы» — Ӏажа, аьнна, маӀан доахаш я. ЦӀи иштта вайнаьха овла болаш я яхаш а да — «Алмакхе» — яхачох «караверзаваьвоаца», аьнна маӀан да доахаш[2].

«Гюлистани-Ирем» яха дешарг яздаьча Бакиханова дувц АстагӀа Темар нохчашта тӀа а кхийтта, цар Алмакх яха пхье йохаяь хинналга[3]. Цул тӀехьагӀа юрт меттаоттаяьй ше хинна цӀи а йолаш. Эггара хьалхагӀа укхаза хайшаб пхьенах байдда баха хинна Харачоера нохчий — Кекели яхаш даи, Келерди, Келимат яхаш цун ши воӀи. Цхьа ха яьлча уж болча Ӏандий ГӀойсун аьрда берда тӀара Ӏандий (маӀарлой) тӀабехкаб. Дезалех тукхамаш хьахиннад, тукхамий цӀераш шоай хьабаьннача моттигага хьежжа я[4], моттиг йовзаш волча Идрисов Расула хьадоаладаьд уж тукхамаш: маӀ. ХорейчӀилал (харачой), маӀ. Чункуриял (чунгарой), маӀ. Гъал-гъалал (ингушал) (гӀалгӀай), маӀ. Арсукъилал, маӀ. Бергъилал царех кхоъ нохчий овла болаш да, яхаш[5]. Немций тохкамхо хиннача Гюльденштедта 1770 шерашка Алмакх цӀенна кистински йолча юрташта юкъейихьай[6].

1944 шера гӀалгӀайи нохчийи мехках баьхача хана юртара цхьабола нах низагӀа нохчий Ӏовхой-Юртеи (хӀанз Калининаул) Акташ-Аухеи (хӀанз Ленинаул) Ӏохувшабаь хиннаб[7]

Один из 5-ти тухумов Алмака имеют ингушские корни маӀ. Гъал-гъалал (ингушал)}.

Бахархой[тоаде | тоаде чура]

Бахача наьх дукхал
1889[8]1926[9]2002[10]2010[11]2012[12]2013[13]2014[14]
1192210417061983204020722113
2015[15]2016[16]2017[17]2018[18]2019[19]
21412165220722282260
500
1000
1500
2000
2500
3000
1926
2014
2019
Национальный состав

По данным Всесоюзной переписи населения 1926 года[20]:

НациональностьЧисленность, чел.Доля
1маӀарлой2104100 %

2010 шера хьисап деш нах дӀаязбарах[21]:

КъамДукхал, саг.Дакъа
1маӀарлой196999,3 %
2кхыбараш140,7 %

Тухкамаш[тоаде | тоаде чура]

Юртабоахам[тоаде | тоаде чура]

Юрта йоалл Кавказе эггара йоккхагӀа йола саьрчий боахам. Хьувкхаш-саьрч дебадеши цар совкарчах (саь муӀаш) пайда эцаши болх лелабу[22].

Литература[тоаде | тоаде чура]

Белгалдаккхар[тоаде | тоаде чура]

  1. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (эрс.) (XLSX). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 1.09.2022.
  2. Твёрдый А. В. Топонимический словарь Северного Кавказа. Ч. 1, 2. Краснодар, 2006.
  3. Алиев Б.Г. Арахьара караберзабе гӀийртачарна духьала селий къамаша яь духьале = Борьба народов Дагестана против иноземных завоевателей. — Махачкала: типографии ДНЦ РАН, 2002. — 408 с.
  4. Алиев, оа. 41-42.
  5. 5,0 5,1 Идрисов, 2005, оа. 169.
  6. Гюльденштедт, оа. 241.
  7. Общественно-политический еженедельник «ЧЕРНОВИК» — Аккинский вопрос (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам)
  8. Статистические таблицы населенных мест Терской области / изд. Терск. стат. ком. ; под ред. Евг. Максимова. - Владикавказ, 1890-1891. - 7 т. Т. 2. Вып. 6: Хасав-Юртовский округ..
  9. Ло:Население/1926A
  10. Всероссийская перепись населения 2002 года
  11. Всероссийская перепись населения 2010 года. Таблица № 11. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских и сельских населённых пунктов Республики Дагестан. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 13.05.2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 13.05.2014.
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 31.05.2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 31.05.2014.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 16.11.2013. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 16.11.2013.
  14. Численность населения на 1 января 2014 года по сельским поселениям Республики Дагестан. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 17.04.2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 17.04.2014.
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 6.08.2015. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 6.08.2015.
  16. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2016 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа
  17. Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (эрс.) (31 кӀимарса 2017). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 31.07.2017. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 31.07.2017.
  18. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 25.07.2018. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 26.07.2018.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 31.07.2019. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 2.05.2021.
  20. Данные Всесоюзной переписи населения 1926 года.
  21. Данные Всероссийской переписи населения 2010 года (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Архиве диллад 2019 шера наджгоанцхой 1 дийнахьа.
  22. В Казбековском районе Дагестана занимаются разведением уникального вида оленей Архиве диллад 2016 шера тушола 4 дийнахьа.

ТӀатовжамаш[тоаде | тоаде чура]

Ло:Населённые пункты Казбековского района Ло:Муниципальные образования Казбековского района