Чулоацамага гӀó

ХӀиндий ди

Википеди материал
ПрамбананЯва гӀайрен тӀа (Индонези) детта дола хӀиндий киназий комплекс.

Индуизм, ХӀиндий ди (ба)ХӀиндий кӀалгӀа́ра тӀа хьахинна хӀиндий динех ди. Индуизмах санскрит меттала сана́тана-дха́рма оал (सनातन धर्म, sanātana dharma), цун маӀан да даим бола ди, даим бола никъ е даим дола Ӏаьдал.

ХӀиндий дин овла ведий[1], хараппан дравидий цивилизацешкара боагӀ, цудухьа цох эггара ширагӀа бола ди ба оал[2][3][4][5]. Бусалба дингахьа санна доацаш, хӀиндий дина кертте латташ саг хиннавац. Ер ма бий аьнна хьалаца цхьа бух а бац, цхьан уйлан тӀехьа баха хӀама а дац хӀиндий[6][7]. Ха-зама мел йода хьахиннача Ӏадатийи, дин ражийи, тайп-тайпарча тешарийи гуллам ба из Даьла цаӀ вари, политеизми, панентеизми, пантеизми, монизми кхыметтала атеизми ларде латташ. ХӀиндий дина керттерча белгалонех я дхарма, карма, сансара, майя, мокша, йога яха дин кхетамаш[8].

ХӀиндий дин чу геттара дукха супа йоазонаш да, керттерча шин даькъе декъалуш дола: шрутии смритии. Лоадам болача хӀиндий йоазонех да |Ведаш, Упанишадаш, Пуранаш, иштта «Рамаяна», «Махабхарата» яха багахбуцама кхолламаши Агамаши.

ХӀиндий ди тӀехьа 1 миркха совгӀа саг ва — ший дукхалага диллача то тӀехьабазарий дукхалах дунен тӀа кхоалагӀа боагӀ жӀаргахойи бусулбаи динашта тӀехьа[9]. ХӀиндуисташа ХӀиндичени Непалаи бахархой дукхагӀа дола дакъа дӀалоац[10]. Иштта хӀиндий дукха ба ала йиш я Бангладеше, Шри-Ланке, Пакистане, ХӀиндонезехьа, Малайзе, Сингапуре, Маврикийе, Фиджи, Суринаме, Гайане, Тринидадеи Тобагои, Йокхача Британе, Канаде, Хеттача Америкерча Штаташка.

XX-ча бӀаьшерий шоллагӀа долча даькъе хӀиндуизм ХӀиндийчера ара а даьнна дерригача дунен тӀа тӀехьабазараш хьахинна дӀаэттад. Даьржа а дайза а да хӀиндуизма карма, йога, вегетарианство яха уйлаш.

ХӀиндий динах цхьайола оагӀонаш бахьан долаш чӀоагӀа бехк боах. Масала, бехк боаккхарех да жероша шоай боагабара Ӏадати, касташта бе́къарца нах ӀотеӀабари.

Литература[тоаде | тоаде чура]

Белгалдаккхар[тоаде | тоаде чура]

  1. Kenoyer, 1998, pp. 180–183.
  2. Merriam-Webster's Collegiate Encyclopedia (ингл.). — Merriam-Webster, 2000. — P. 751.
  3. Laderman, Gary. Religion and American Cultures: An Encyclopedia of Traditions, Diversity, and Popular Expressions (ингл.). — Santa Barbara, Calif: ABC-CLIO, 2003. — P. 119. — ISBN 1-57607-238-X.. — «world's oldest living civilization and religion».
  4. Turner, Jeffrey S. Encyclopedia of relationships across the lifespan (ингл.). — Westport, Conn: Greenwood Press, 1996. — P. 359. — ISBN 0-313-29576-X.. — «It is also recognized as the oldest major religion in the world».
  5. Klostermaier, 1994, p. 1
  6. Klostermaier, 2000, p. 6.
  7. Flood, 1996, p. 6.
  8. Weightman, 1998, pp. 262–263.
  9. The Global Religious Landscape - Hinduism. A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010. The pew foundation. Архиве диллад 2013 шера маьтсела 6 дийнахьа.
  10. Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents. Adherents.com. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 10.07.2007. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 10.08.2011. Архиве диллад 2011 шера маьцхали 11 дийнахьа.