Таьрахьдош

Кечал я укхазара: Википеди
Перейти к навигации Перейти к поиску

Таьрахьдош (эрс: Числительное) — деш дакъа да.

ГӀалгӀай метта аргIан таьрахьдешаша хьахьокх хIамаш лоархIача хана цар aprIa. «МалаrIa?» яхача хаттара жоп а лу. АргIандараш хьахиннад массалийчарна "-лагӀа" (-ллагӀа)" яха суффикс тӀакхетарца.

Число
Таьрахь
Количественное
Массалий
Порядковое
АргIан
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
кIолх
цаӀ
шиъ
кхоъ
диъ
пхиъ
ялх
ворхӀ
бархӀ
ийс
итт
...
цхьоалагӀа
шоллагӀа
кхоалагӀа
диълагӀа
пхелагӀа
ялхлагӀа
ворхӀлагӀа
бархӀлагӀа
ийслагӀа
иттлагӀа

Ингушские числительные с 11 по 18 образуются сложением двух основ: 1 (цаӀ) + 10 (итт) = 11 (цхьайтта).

Таьрахь Массалий АргIан
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
цхьайтта
шийтта
кхойтта
дийтта
пхийтта
ялхайтта
вурийтта
барайтта
ткъеста
ткъо
цхьайттлагӀа
шийттлагӀа
кхойттлагӀа
дийттлагӀа
пхийттлагӀа
ялхайттлагӀа
вурийттлагӀа
барайттлагӀа
ткъестлагӀа
ткъоалагӀа

Но (!): 19 – ткъеста

Таьрахь Массалий АргIан
19
20
ткъеста
ткъо
ткъестлагӀа
ткъоалагӀа

Числительные от 1 до 20 пишутся слитно, а дальше до 100 и далее до 1000 раздельно. После 20 так же, как и в русском языке, счет обычный: 21 это 20 и 1 – ткъаь цаӀ, 22 это 20 и 2 – ткъаь шиъ и т д.

Таьрахь Массалий АргIан
21
22
23
24
25
26
27
28
29
ткъаь цаӀ
ткъаь шиъ
ткъаь кхоъ
ткъаь диъ
ткъаь пхиъ
ткъаь ялх
ткъаь ворхӀ
ткъаь бархӀ
ткъаь ийс
ткъаь цхьоалагӀа
ткъаь шоллагӀа
ткъаь кхоалагӀа
ткъаь диълагӀа
ткъаь пхелагӀа
ткъаь ялхлагӀа
ткъаь ворхӀлагӀа
ткъаь бархӀлагӀа
ткъаь ийслагӀа

30 – как уже сказано, будет ткъаь итт (20 и 10). Дальше «ткъаь цхьайтта», то есть 20 и 11. 40 – это дважды двадцать «шовзткъа».

Таьрахь Массалий АргIан
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
ткъаь итт
ткъаь цхьайтта
ткъаь шийтта
ткъаь кхойтта
ткъаь дийтта
ткъаь пхийтта
ткъаь ялхайтта
ткъаь вурийтта
ткъаь барайтта
ткъаь ткъеста
шовзткъа
ткъаь иттлагӀа
ткъаь цхьайттлагӀа
ткъаь шийттлагӀа
ткъаь кхойттлагӀа
ткъаь дийттлагӀа
ткъаь пхийттлагӀа
ткъаь ялхайттлагӀа
ткъаь вурийттлагӀа
ткъаь барайттлагӀа
ткъаь ткъестлагӀа
шовзткълагӀа

50 – это 40 и 10 «шовзткъа итт»; 60 – 3 раза по 20 «кховзткъа»; 70 – это 60 и 10 – «кховзткъа итт»; 80 – 4 раза по 20 – «дезткъа»; 90 – это 80 и 10 – «дезткъа итт»; 100 (сто) – бӀаь.

Таьрахь Массалий АргIан
40
50
60
70
80
90
100
шовзткъа
шовзткъа итт
кховзткъа
кховзткъа итт
дезткъа
дезткъа итт
бӀаь
шовзткълагӀа
шовзткъа иттлагӀа
кховзткълагӀа
кховзткъа иттлагӀа
дезткълагӀа
дезткъа иттлагӀа
бӀоалагӀа

После ста: 130 – цхьа бӀаьи ткъаь итт (100+20+10); 146 – цхьа бӀаьи шовзткъе ялх (100+40+6); 200 – ши бӀаь (2 раза по 100); 555 – пхи бӀаьи шовзткъе пхийтта (500+40+15); 1000 (тысяча) – эзар; 1935 – (1000+900+20+15); 2000 – ши эзар (2 раза по 1000).

Таьрахь Массалий АргIан
130
131
146
200
555
1000
1935
1979
2000
цхьа бӀаьи ткъаь итт
цхьа бӀаьи ткъаь цхьайтта
цхьа бӀаьи шовзткъе ялх
ши бӀаь
пхи бӀаьи шовзткъе пхийтта
эзар
эзареи ийс бӀаьи ткъаь пхийтта
эзареи ийс бӀаьи кховзткъе ткъеста
ши эзар
цхьа бӀаьи ткъаь иттлагӀа
цхьа бӀаьи ткъаь цхьайттлагӀа
цхьа бӀаьи шовзткъе ялхлагӀа
ши бӀоалагӀа
пхи бӀаьи шовзткъе пхийттлагӀа
эзарлагӀа
эзареи ийс бӀаьи ткъаь пхийттлагӀа
эзареи ийс бӀаьи кховзткъе ткъестлагӀа
ши эзарлагӀа

ТIатовжамаш[тоае | нийсъе вики-текст]