Амхарой мотт

Амхарой мотт
Амхарой мотт
Ший цӀи	አማርኛ /amarɨɲɲa/
Паччахьалкхенаш	Ло:Флагификация/Эфиопия, ; Ло:Флагификация/Эритрея,; Ло:Флагификация/Сомали,; Ло:Флагификация/Судан,; Жугтече
Официальни статус	Ло:Флагификация/Эфиопия
Мотт лебеча́р дукхал	25 млн.
Хьал	маьрша ба
Классификаци
ОагӀат	Африкан метташ
	афразера макродезал самий метташ зӀилбухера-самий ткъовро хӀабиший тоаба
Йоазув	хӀабиший йоазув
Меттай кодаш
ГОСТ 7.75–97	амх 040
ISO 639-1	am
ISO 639-2	amh
ISO 639-3	amh
WALS	amh
Ethnologue	amh
Linguasphere	12-ACB-a
ABS ASCL	9214
IETF	am
Glottolog	amha1245
	Википеди укх меттала

Амха́ро́й е амхӀа́ро́й мотт (ший цӀи — አማርኛ [amarɨɲɲa], эрс: амхарский язык) — амхароша бувца мотт. ХӀабиший мехка паччахьалкхен мотт ба (конституцега диллача, доалчен белха мотт ба)^[1]). Амхарой мотт бувцаш 25 млн гаргга саг ва (2003 шера лаьрхӀачох). Йисте да́дача мехкашка цхьадолча къамаша а лелабу амхарой мотт (Эритрее, Сомале, Судана малхбоалехьарча лаьтташка). Метта диалекташ я, цхьабакъда кхы башха къоастам болаш яц уж шоайла.

Классификаци

Амхарой мотт самий дезала хӀабаший-самий меттаех цаӀ ба (зӀилбухера кӀалтоаба). Дале а, цхьаццайола эргалонаш я цунгахь, кушитизаци чӀоагӀагӀа хиннай цунна. Самий метташ шоаш афразе тӀехдезалах. да

Диалекташ

Амхарой меттагахь бехкамагӀа кхо диалект белгалйоах, цхьабакъда кхы Ӏа яха шоаех эргаш яц уж: шоаний, годжамий, гондарий.

Тархьар

АмхӀарой литературан юхьигаш XIV—XV-ча бӀаьшерашка ехк: тӀеман иллеши, тархьара хилламаши дӀаяздар хиннад из. Литература йола мотт а беш амхарой мотт XIX-гӀа бӀаьшу чакхдоаллача хана денз дегӀабоагӀаш хиннаб, къасьтта 1940—1950-ча шерашкара денз. Хьалха, XVII-ча бӀаьшерага кхаччалца хӀабаший литература ширача хӀабаший геэз меттала хиннад. АмхӀарой метта хьалхара грамматикеи метта дошлорги оттадаь хиннача хьалхарча тохкамхоех Хиоб Лудольфи Абба Горгориси хиннаб.

Карарча хана амхӀарой мотт ХӀабаший мехка официальни мотт хиннаб^[2]^[3]. 2007-ча шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох амхӀарой мотт бувцаш 21,6 миллион саг хиннав ХӀабаший мехка^[4], царех 4 миллион сага́ шоллагӀа мотт хиннаб из^[5]. 2020-ча шера веррига а 60 млн саг хиннав^[6]. Цул совгӀа амхӀарой меттала ХӀабаший мехкал арахьа къамаьл деш 3 миллион эмигрант ва. ХӀабаший жугтий юкъарлонех дукхагӀъяраш ХӀабаший мехкеи Жугтехьеи амхӀарой мотт бувцаш я^[7].

Вашингтоне (Колумби округ) 2004-ча шера Метташта тӀакхачарах долча закона чу паччахьалкхен гӀулакхаши дешари эца йиш йолча ингалсий боацача ялх меттаех цаӀ хиннаб амхӀарой мотт^[8]. Цул совгӀа амхӀарой мотт того растафарианал супа мотт а ба цунна тӀехьабазараша лелабеш бала. Африкан муӀа тӀа эггара чӀоагӀагӀа баьржа мотт ба из^[4].

Йоазув

Йоазон гӀулакха́ амхарой йоазув леладу, цхьадола хувцамаш долаш: хӀабиший меттала йоац белггала амхарой оазаш дӀаязъяр духьа хьаракаш тӀатохари, дешаш шин тӀадамца къоастадеш цахилари. Амхарой меттала эггара хьалха даь йоазонаш («тӀеман иллеш») XIV бӀаьшерага диллад. Йоазув аьрдехьара аьттехьа ду.

**Амхарой йоазув**
	ä	u	i	a	e	ə	o
ɦ	ሀ	ሁ	ሂ	ሃ	ሄ	ህ	ሆ
l	ለ	ሉ	ሊ	ላ	ሌ	ል	ሎ
ħ	ሐ	ሑ	ሒ	ሓ	ሔ	ሕ	ሖ
m	መ	ሙ	ሚ	ማ	ሜ	ም	ሞ
ɬ	ሠ	ሡ	ሢ	ሣ	ሤ	ሥ	ሦ
r	ረ	ሩ	ሪ	ራ	ሬ	ር	ሮ
s	ሰ	ሱ	ሲ	ሳ	ሴ	ስ	ሶ
ʃ	ሸ	ሹ	ሺ	ሻ	ሼ	ሽ	ሾ
qʼ	ቀ	ቁ	ቂ	ቃ	ቄ	ቅ	ቆ
b	በ	ቡ	ቢ	ባ	ቤ	ብ	ቦ
t	ተ	ቱ	ቲ	ታ	ቴ	ት	ቶ
ʧ	ቸ	ቹ	ቺ	ቻ	ቼ	ች	ቾ
χ	ኀ	ኁ	ኂ	ኃ	ኄ	ኅ	ኆ
n	ነ	ኑ	ኒ	ና	ኔ	ን	ኖ
ɲ	ኘ	ኙ	ኚ	ኛ	ኜ	ኝ	ኞ
ʔ	አ	ኡ	ኢ	ኣ	ኤ	እ	ኦ
k	ከ	ኩ	ኪ	ካ	ኬ	ክ	ኮ
x	ኸ	ኹ	ኺ	ኻ	ኼ	ኽ	ኾ
w	ወ	ዉ	ዊ	ዋ	ዌ	ው	ዎ
ʢ	ዐ	ዑ	ዒ	ዓ	ዔ	ዕ	ዖ
z	ዘ	ዙ	ዚ	ዛ	ዜ	ዝ	ዞ
ʒ	ዠ	ዡ	ዢ	ዣ	ዤ	ዥ	ዦ
j	የ	ዩ	ዪ	ያ	ዬ	ይ	ዮ
d	ደ	ዱ	ዲ	ዳ	ዴ	ድ	ዶ
ʤ	ጀ	ጁ	ጂ	ጃ	ጄ	ጅ	ጆ
g	ገ	ጉ	ጊ	ጋ	ጌ	ግ	ጎ
tʼ	ጠ	ጡ	ጢ	ጣ	ጤ	ጥ	ጦ
ʧʼ	ጨ	ጩ	ጪ	ጫ	ጬ	ጭ	ጮ
pʼ	ጰ	ጱ	ጲ	ጳ	ጴ	ጵ	ጶ
ʦʼ	ጸ	ጹ	ጺ	ጻ	ጼ	ጽ	ጾ
ƛʼ	ፀ	ፁ	ፂ	ፃ	ፄ	ፅ	ፆ
ɸ	ፈ	ፉ	ፊ	ፋ	ፌ	ፍ	ፎ
p	ፐ	ፑ	ፒ	ፓ	ፔ	ፕ	ፖ

Белгалдаккхар

↑ Article 5. Ethiopian Constitution. WIPO. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 12.08.2016.
↑ Meyer, Ronny. Amharic as lingua franca in Ethiopia (ингл.) // Lissan: Journal of African Languages and Linguistics : journal. — 2006. — Vol. 20, no. 1/2. — P. 117—131.
↑ Teferra, Anbessa. Amharic: Political and social effects on English loan words // Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages (ингл.) / Rosenhouse, Judith; Kowner, Rotem. — Multilingual Matters, 2013. — P. 165.
1 2 Central Statistical Agency. 2010. «Population and Housing Census 2007 Report, National.». Accessed 13 December 2016].
↑ Amharic (ингл.) / Lewis, Lewis M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D.. — Eighteenth. — Dallas, Texas: SIL International, 2015.
↑ Дешаш белгалдахара гӀалат Неверный тег <ref>; для сносок :0 не указан текст
↑ Israel's Ethiopian Jews keep ancient language alive in prayer (en-us), Al-Monitor (29 аьтинга 2017).
↑ Language Access Act Fact Sheet (5 ардара 2011).

ТӀатовжамаш

[1] Article 5. Ethiopian Constitution. WIPO. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 12.08.2016.

[Meyer-2] Meyer, Ronny. Amharic as lingua franca in Ethiopia (ингл.) // Lissan: Journal of African Languages and Linguistics : journal. — 2006. — Vol. 20, no. 1/2. — P. 117—131.

[3] Teferra, Anbessa. Amharic: Political and social effects on English loan words // Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages (ингл.) / Rosenhouse, Judith; Kowner, Rotem. — Multilingual Matters, 2013. — P. 165.

[catalog.ihsn.org-4] 1 2 Central Statistical Agency. 2010. «Population and Housing Census 2007 Report, National.». Accessed 13 December 2016].

[Lewis-5] Amharic (ингл.) / Lewis, Lewis M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D.. — Eighteenth. — Dallas, Texas: SIL International, 2015.

[:0-6] Дешаш белгалдахара гӀалат Неверный тег <ref>; для сносок :0 не указан текст

[7] Israel's Ethiopian Jews keep ancient language alive in prayer (en-us), Al-Monitor (29 аьтинга 2017).

[8] Language Access Act Fact Sheet (5 ардара 2011).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]