Эбане
| Юрт | |
| Эбане | |
|---|---|
| Эбан | |
 | |
| 42°49′02″ с. ш. 44°42′02″ в. д.HGЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Муниципальни шахьар | ЖӀайраха шахьар |
| Юрта хьисапе моттиг | Бейни |
| Тархьари географии | |
| Йиллай | 1615 |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | ↘0[1] саг (2010) |
| Къамаш | гӀалгӀай |
| Динаш | бусалба |
| Паччахьалкхен мотт | гӀалгӀай, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Почтовый индекс | 386430 |
| Код ОКАТО | 26205805035 |
| Код ОКТМО | 26620450271 |
|
|
|
.svg)
Эбане (эрс: Эбан, Обане) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл.
Административни лоархӀаш хилча Эбане ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.
ЦӀи
[тоаде | тоаде чура]ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Эбане» оал[2][3]. Эрсий меттала — «Эбан»[4][2].
Статус
[тоаде | тоаде чура]Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Эбане статусах «село» я, «сельское поселение Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Эбане ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[4].
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.
Географи
[тоаде | тоаде чура]ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам ЖӀайрах яхача юрта хьалмагӀа ваьлча, Обанхий Іарамхих дӀакхеттача, Ӏарамхи аьтта оагӀорахьа лакхача лоаман зӀогала тӀа ягӀа Эбана шира гӀалаш. Эбанена лакхе, дукъа кӀасар тӀa, Маьтлоама кӀалха улл цхьаькха цхьа лоаман зӀамига юрт — ДухьаргаштӀе[3]. Эбанех 5 км гаьна бо́да ГӀалгӀай никъ, гаьна доаццаш улл Бейни. Ӏарамхил дӀадехьаваьлча, МохтӀенгеи «Ӏарамхий» курортагеи бо́да никъ ба.
Сахьата оаса
[тоаде | тоаде чура]Эбане, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[5].
Тархьар
[тоаде | тоаде чура]ХIХ-ча бӀаьшера шовзткъалагӀча шерашка эрсий паччахьо Кавказ караерзаеча хана барона Розенеи инаралас Абхазовси йохаяьй уж. Укхазара хьадаьннад цисканаькъан тайпа[3].
Оаламо яхачох, дукха шераш хьалха, моцагӀа-моцагӀа цхьа моастагӀа тӀавенав, йоах, Эбане яккха. ГӀалашка мел баьха нах, тӀом беш, байна дӀабаьннаб. Алхха цхьа бер дисад дийна, ага чу улла бер. КӀаьнк хиннав из. Бирсбеннача моастагӀаша ийсазза гебагӀа Іеттаб цунна, тӀаккха, ший ага а тӀехьа, лосттаваь ахка вахийтав. Іарамхиво Ӏовихьав из, Тийрках дӀатехав. Балта йистте хьалъаракхессад Тийрко кӀаьнк чувоалла ага. ЧӀоагӀа цецваьннав цигга тӀакхаьча лоамаро-чарахь. Циск, аьнна, цӀи тиллай цо дийна висача кӀаьнках. Циск мо мара лергволаш хиннавац хьо, яхилга хиннад из. ТӀаккха, верза а ваь, воккха хилча, ше ваьча Эбане цӀавахийтав из[3].
Бахархой
[тоаде | тоаде чура]| Бахача наьх дукхал | |
|---|---|
| 1926[6] | 2010[1] |
| 7 | ↘0 |
Инфраструктура
[тоаде | тоаде чура]ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Эбане.
Белгалдаккхар
[тоаде | тоаде чура]- 1 2 Всероссийские переписи населения 2002 и 2010 годов
- 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 41.
- 1 2 3 4 Хьоашаланаькъан, 1990, оа. 13.
- 1 2 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (эрс.) (3 аьтинга 2011).
- ↑ Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
Литература
[тоаде | тоаде чура]- Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям. — М.: Перо, 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-087-4.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
- Хьоашаланаькъан Ӏаьла. Эбанеи ДухьаргаштӀеи (inh) // СелаӀад : журнал. — 1990. — оагӀой 5 дийнахьа.
