Хаьни
| тархьара пхьа / кхаьлл | |
| Хамхи | |
|---|---|
 | |
| Географе регион | Даькъасте ― Юкъера Кавказ |
| Мур | XVI бӀаьшу |
| Локализаци |
 ГӀалгӀайче, ЖӀайраха шахьар |
| Охлой | Хоаной, хӀанз саг вахац |
 Медиафайлаш Викиларма чу | |
| Юрт | |
| Хаьни | |
|---|---|
| Хаьни | |
| Хяни | |
| | |
| 42°48′13″ с. ш. 44°49′54″ в. д.HGЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Муниципальни шахьар | ЖӀайраха шахьар |
| Юрта хьисапе моттиг | Хьули |
| Тархьари географии | |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | ↘0[1] саг (2010) |
| Къамаш | гӀалгӀай |
| Динаш | бусалба |
| Паччахьалкхен мотт | гӀалгӀай, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Пошта индекс | 386430 |
| Код ОКАТО | 26205805014 |
| Код ОКТМО | 26620450156 |
|
|
|
| Медиафайлаш Викиларма чу | |
.svg)
Хаьни (эрс: Хяни) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай мехка ЖӀайраха шахьаре улл. Тархьара архитектурах лоархӀа гӀишлош я укхаза: гӀалаш, вӀовнаш, хьокхаш, маьлхара кашамаш, ерда. Хаьни пхьа улла лаьтта музей-заповедника́ юкъедоагӀаш а Ӏаьдало тӀахьожам беш а да. Укхазара хьадаьннад Хоаной тайпа.
Административни лоархӀаш хилча ЦӀоли ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.
ЦӀи
[тоаде | тоаде чура]ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Хаьни» оал[2]. Эрсий меттала яздаь тайп-тайпара нийслу: «Хяни»[3],[2].
Статус
[тоаде | тоаде чура]Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Хаьни статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Хаьни ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[3].
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.
Географи
[тоаде | тоаде чура]ГӀалгӀай мехка зӀилбухерча оагӀорахьа лоам улл Хаьни Чулхой чӀожен юккъе, лоаман босен тӀа Чулхин йисте. Гаьна доацаш Эса аьрда берд ба. Хаьнена гарга яда кхаьллаш я: Хьули, Гув, Лаьлах[4].
Сахьата оаса
[тоаде | тоаде чура]Хаьни, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[5].
Тархьар
[тоаде | тоаде чура]Бахархой
[тоаде | тоаде чура]| Бахача наьх дукхал | |
|---|---|
| 1926[7] | 2010[1] |
| 18 | ↘0 |
Инфраструктура
[тоаде | тоаде чура]ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Хаьне[8].
Белгалдаккхар
[тоаде | тоаде чура]- 1 2 Всероссийские переписи населения 2002 и 2010 годов
- 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 39.
- 1 2 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»
- ↑ Проект «Открытый Кавказ». Карта (эрс.).
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (эрс.) (3 аьтинга 2011).
- ↑ Мальсагов, 1963, оа. 149.
- ↑ Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
- ↑ Карта села Цоли сельского поселения Гули Ингушетии с улицами и номерами домов — MapData.ru.
Литература
[тоаде | тоаде чура]- Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям. — М.: Перо, 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-087-4.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
- Мальсагов З. К. Грамматика ингушского языка / Ред.: Ф. Х. Оздоева. — 2. — Грозный : Чечено-Ингушское Книжное Издательство, 1963. — Т. V. — 164 с.
