Оалалдераш
Оалалдераш (хьахиннад аьла — оалал яхачох, эрс: знать, яний: αριστοκρατία [аристократиа][1]), эздий[2] — паччахьалкхен чу лакхера совле йола эйдаж.
Дуккхача паччахьалкхенашка оалалдераш политика́ чӀоагӀа Ӏаткъаш хиннаб, формально деррига доал-Ӏаьдал монархага е халкъа гулламга хиннадале а. Ӏаьдал оалалдерий кара долча паччахьалкхен оттамах аристократи оал.
Оалалдерий куцаш
[тоаде | тоаде чура]Ширача замалахьа оалалдерий, лакхерча класса ший куцаш хиннад, хӀана аьлча шоай ритуалаши Ӏадаташи хулаш хиннад цар. Цхьалхача наьха дуккхача мехкашка аьттув хиннабац кхы дукха деша а, маьха деза барзкъа тӀадувхаде а, дегӀа кеп нийса лоаттае а, — из шедар а оалалдерий куцаш хинннад, цудухьа чӀоагӀа лоадам болаш хиннад царна уж куцаш долаш хила а, даим уж дӀагойта а[3]. ЗӀамига болча хана денз оалалдерашта хьехаш хиннад кхыча къамий метташ а, географи а, тархьар а, риторика а, фехтовани а, эздел а, барзкъа харжа а тӀадувхаде а ха́р а[3].
Тархьар
[тоаде | тоаде чура]Оалалдераш тайп-тайпара хьахулаш хиннаб. Оалалдерий хьалхара кеп фуний оалалдераш (эрс: племенная знать) хиннаб. Ширача Руме оалалдераш патрицеш хиннаб — керттерча пхье хьалха денз баьхараш. ГӀалойче — мохк хьабаьккха фаьрингаш. Хийла бӀун баьччехи паччахьалкхен хьакимехи хьахулаш хиннаб оалалдераш. Дуккхача паччахьалкхенашка оалалдерех хьахила йиш хиннай хьа геттара чӀоагӀа дика хӀама карагӀдаьлча е чӀоагӀа дукха ахча дӀаделча: масала, дуккха таьргхойи бӀаьхийбирза ахархойи янбанашта юкъебахаб ишта.
Абсолютни монархи хиннача замалахь хьалха хиннача оалалдерашта чулаьтта эздий а тӀакхийттаб: ишта оалалдерий керда эйдаж хьахиннад — эздий.
Оалалдераша шоаш кхычарел лакхагӀа айбеш хиннаб: эггара дикагӀа дола куцаш шоашкахьа доландаь бокъонаш дукхагӀа я шоай яхаш, шоаш эздегӀеи, сийлагӀеи ба яхаш, тӀаккха цар куст-сибат дикагӀа да оалаш хиннад (маьлхе ца леларах кӀаьдагӀа дола цӀокеи, болх ца барах диткъагӀа дола пӀелгаши).
Кердача заман чухьа Буржуази тӀеракхоссаш революцеш яьчул тӀехьагӀа оалалдераш лакхера эйдаж хинначара дӀабаьннаб, хӀана аьлча цу юкъарлон гӀовттамо дӀадехаш хинначох да юкъарлон цхьатарра хилар. Цхьабакъда оалалдераш хиннача паччахьалкхенашка а тӀехьа (японхой кугэ мо) дукхагӀа мел дола доал хӀаьта оаладераш хиннача наьха кара хул, цул совгӀа кхыча оалалдерашца а бувзам болаш хул из, цу тӀа гӀолла дуккха дукхагӀа совленаш хул цар.
Белгалдаккхар
[тоаде | тоаде чура]- ↑ Великий // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
- ↑ Знать // Брокгаузеи Ефронеи энциклопеден дошлорг : 86 томах латт (82 томи 4 тӀатохари). — СПб., 1890—1907.
- 1 2 Аристократические манеры (эрс.). mjusli.ru.
Литература
[тоаде | тоаде чура]- Знать // Брокгаузеи Ефронеи энциклопеден дошлорг : 86 томах латт (82 томи 4 тӀатохари). — СПб., 1890—1907.
- Аристократия // Брокгаузеи Ефронеи энциклопеден дошлорг : 86 томах латт (82 томи 4 тӀатохари). — СПб., 1890—1907.
- Дворянство // Брокгаузеи Ефронеи энциклопеден дошлорг : 86 томах латт (82 томи 4 тӀатохари). — СПб., 1890—1907.
- Нобилитет // Брокгаузеи Ефронеи энциклопеден дошлорг : 86 томах латт (82 томи 4 тӀатохари). — СПб., 1890—1907.
- Ло:ВТ-НЭС
- Марк Блок. Знать // Блок М. Феодальное общество. — М., 2003. — с. 277—329.
 |
|---|
