НийкоатӀе

НийкоатӀе
	Юрт
НийкоатӀе
	42°49′52″ с. ш. 45°01′11″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе	Россе Федераци
Федерацен субъект	ГӀалгӀайче
Муниципальни шахьар	ЖӀайраха шахьар
Юрта хьисапе моттиг	Хьули
Тархьари географии
Лакхал	1850 м
Сахьата оаса	UTC+3:00
Паччахьалкхен мотт	гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
Почтовый индекс	386433
Код ОКАТО	26205805024
	НийкоатӀе Москоа Магас НийкоатӀе 0 НийкоатӀе

НийкоатӀе
	тархьара пхьа / кхаьлл
НийкоатӀе
	Файл:Нийкоте.jpg
Географе регион	Даькъасте
Мур	XV—XVII бӀаьшераш
Локализаци	ГӀалгӀайче, ЖӀайраха шахьар
Охлой	Йовлой, Сайнарой, хӀанз саг вахац

НийкоатӀе эрс: Нийкоте^[⇨]) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл. XV—XVII бӀаьшерий хан тархьара архитектурах лоархӀа гӀишлош я укхаза: гӀалаш, вӀовнаш, маьлхара кашамаш. Тархьаре укхаза баьхаб Йовлойи, Сайнаройи^[⇨].

Административни лоархӀаш хилча НийкоатӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я^[⇨].

ЦӀи

ГӀалгӀай меттала укх пхьанах (е вешта аьлча, укх кхаьллах) «НийкоатӀе» (НикоатӀе^[1]) оал. Эрсий меттала «Никоте»^[1] е «Нийкойте» язду^[2].

Статус

Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, НийкоатӀе статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, НийкоатӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ^[2]. Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

Географи

ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре Цхьорой-Лоама цхьан оагІонца, Мусий-Юрта́ (Мусакъонгий-Юрта) гаьна йоацаш улл НийкоатІе^[3]. Эса чӀоже гӀолла хьалводаш хилча аьрдехьа, малхбоалехьарча оагӀорахьа хул из. Цунна гаьна доацаш я иштта Нийи, Цизди.

Сахьата оаса

НийкоатӀе, беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я^[4].

Тархьар

НийкоатӀа гӀалаш йола гӀап я. Карарча хана хаьрца а йолаш, ялх нах чубаьхача гӀалийи цхьан вӀовнеи гӀовнаш дисад укхаза. ВӀов 19 метр лакхеи шаьра тхов болаши хиннай. Бакъда чӀерхаш хиннаяц цун. ШоллагӀча гӀата тӀара чувоала ниӀ малхбоалехьа ерзаяь я цун. Из шоллагӀа гӀат моартолаца вӀашкадоаладаьд. Бух болча 0,9 метр сома да цун пенаш. КӀира маркхалца хьалъетта а хьаьха а я из. Дувцарех, XVII бӀаьшере йолалуш хьалъяьй из. ХӀаьта тӀоговзанчанна 40 етти, цхьа усти, йоргӀа дыи, кочи маьха́ лаьрхӀа еннай^[3].

Нах чубаьха гӀалаш, 2-3 гӀат а долаш, шаьрача тховна гонахьа лакха, тӀох етта карт а йолаш, я. Тайп-тайпара кӀеш, Ӏургаш, моартолаца вӀашкадоаладаь наӀареи кореи санагӀаш, кхерех даь ]каразаш да укхаза. Укх гӀапа чу баьхараш йовлойи сайнаройи ба^[3].

НийкоатӀе кӀира маркхалца хьалъетта́ лакха, йӀаьхха гӀаьрашта духьала яь карт, моартолаца етта коанаӀараш а йолаш. ГӀалгӀай кира никъ оалаш болча наькъа дакъа лорадеш, цига ха лаьттад йовлойи сайнаройи шин тайпан цхьан боараме доакъашхой а болаш. Цу юрта доазон тІа кхы а массехк гІишло я: дукхагІча даькъе хаьрца малхара каш, кхоъ бусалба наьха къуб, кхерах даь шира жӀарг, кхыяраш^[3].

Бахархой

Ошибка скрипта: Модуля «Statistical2» не существует. Ошибка скрипта: Модуля «Statistical2» не существует.

Белгалдаккхар

Литература

Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям (Highland Ingushetia. A Guide to Jeyrakh and Mountain Foothills). — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Издательство «Перо», 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-455-1.
Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
Чахкиев Д. Ю. Древности горной Ингушетии / Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев. — Минеральные воды : ФГУП «Издательство «Кавказская здравница», 2003. — Т. I. — 144 с. — 2000 экз.
Чахкиев Д. Ю. Древности горной Ингушетии / Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев. — Нальчик : ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат имени Революции 1905 года», 2009. — Т. II. — 122 с. — 1000 экз.
Мерешков Султан. НийкоатӀе // СелаӀад. — 2010. — № 12. — С. 13. — ISSN 0235-1366.

ТӀатовжамаш

[_6eeb2d132803fb25-1] 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 43.

[Закон_РИ_№_5-РЗ-2] 1 2 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»

[_5e11dd36472591c2-3] 1 2 3 4 Мерешков, 2010, оа. 13.

[4] Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (эрс.) (3 аьтинга 2011).

[1]

[2]

[3]

[4]