Наьсаре

Кечал я укхазара: Википеди
(Нана-Наьсаре яха оагIув дIа-хьа хьожаяьй укхаза)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Nazran 2.jpg

Наьсаре (эрс: Назрань, ингал: Nazran) — эггара йоккхагIа йола пхье я ГIалгIай Мeхка. Административни юкъ я Наьсарен шахьара.

Таханара пхье Наьсаре екъалу диъ доакъоех:

  1. Аьлте-Юрта административни округ
  2. Дошалкъий-Юрта административни округ
  3. Наьсар-Керта административни округ
  4. Юкъера административни округ

Истори[тоае | тоаде чура]

Наьсаре йиллай 1781 шер. Эггара хьалхара официальни каьхата тIа Наьсаре хьоахаяр нийслу 1810 шера.

Духтохкархоша яхачох, Наьсаре нах баха кхера заман хана денз. Укхаза Iилманхошта кораяьй шовзткъа эзар шу хьалха денз нах баьхалга хьагучадоаккхаш йола белгалонаш. ХIаьта гIалгIай укхаза баха эзараш шераш да. «Наьсаре» яха дош ширача гIалгIай меттала «наьна лаьтта, наьна аре» яхалга да.

«XIII-гIча бIаьшере моалоши, XIV-гIа бIаь шу чакхдоалаш АстагIча Темара бIынои шозза боха а баь, гIалгIай лоамашка хьалчутеттаб. Цул тIехьагIа цхьан юкъá да воацаш иллай ер моттиг.

XVI-XVII бIаьшерашка гIаьбартоша доал даьд Наьсаренна. Цу юкъа гIалгIай, лоамашка бийба а бийба, низ а Iоабаь, шоай аренашка IокIалбувла болабеннаб», — йоах ц1ихезача духтохкархочо Коазой Дауда нурдина. XVIII-гIча бIаьшере ткъаь иттлагIча шерашка гIаьбартой дIабахаб укх мехкара, гIалгIаша, довнаш деш, кхы бита а ца бита. «Цу хана Наьсаре дукха листа хьунаш, ушалаш йолаш моттиг хиннай. Цу хана укхаза Кавказе дахача тайп-тайпарча къамех йола гIаьрахой тоабаш лелаш хиннай. Шолжаи ГIалмени лакхенашка яда шоай юрташ цу гIаьрахоех лораеш, Наьсар Шолжах дIакхетача метте ГIалмистерча гIалгIаша ха лоаттадаьд», — йоах д1ахо духтохкархочо Коазой Нурдина.

1810-гIча шера бIаьсти, ГIалмийистера гIалгIай, Наьсаре юрт а йилла, баха Iохайшаб. Уж хиннаб массехк тайпан нах: ТIаргамхой, Аьгахой, Хамхой, Йовлой, Сиккамбухой (Оздой), Кхоартой иштта кхыбараш а. Цу наха хьалха латташвар ТIаргимхой Малсага-къонгех ваьнна Оарцха КIарцхал хиннав. Эггара хьалха укхаза баха Iохайшача гIалгIаша Оарцха КIарцхала-Юрт йиллай, кIеззига тIехьагIа Iовлурга-Юрт. 1810-гIча шера гурахьа, гIалгIаша бокъо а енна, Наьсар Шолжах дIакхетача моттиге, лакхача берда тIа Буру йиллай эрсаша. Цох а Наьсаре (эрсижй меттала – Назрань) аьнна цIи тиллай. Иштта хьайолаеннай Наьсаре.

1944-гIча шера гIалгIай Сибаре бахийтача хана, Наьсаре хIирашта дIаенна хиннай. Цар цун цIи хийцай, «Коста Хетагурова» аьнна. Бакъда, 1957-гIча шера гIалгIай цIабаьхкачул тIехьагIа, Наьсарен цIи юха метта оттаяьй. Шахьар яьй Наьсаренах 2967-гIча шера октябрь бетта 16-гIча дийнахьа. ХIанз Наьсаре ГIалгIай мехка йоккхагIйола шахьар я. Хоза тоалуш, лакхлуш, дег1а йоаг1аш латта из. «Нана-Наьсаре» аьнна йоаккх гIалгIаша цун цIи. Я а я из ГIалгIайчен нана. ХIана аьлча водар воагIар, Наьсаре гIолла чакхвоал.

1868 шера хьайийла хиннай Наьсарера лоамара дешарче — ГIалгIайчен хьалхара светски дешарче.

1893 шера Наьсаре вокзал хьайийлай, хIаьта, 1894 шер ражаца аьшканикъа хоамбар болабеннаб.

16 АьрхIий 1967 шер Наьcaренна пхьен статус еннай.

ТIатовжамаш[тоае | тоаде чура]