Чулоацамага гӀó

МусийкъонгийкоатӀе

тархьара пхьа / кхаьлл
МусийкъонгийкоатӀе
Файл:Мускъонгийкоте.jpg
Географе регион Даькъасте
Мур XV—XVII бӀаьшераш
Локализаци  ГӀалгӀайче, ЖӀайраха шахьар
Охлой Йовлой, хӀанз саг вахац
Юрт
МусийкъонгийкоатӀе
МусийкъонгийкоатӀе
42°49′40″ с. ш. 45°02′19″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект Ингушетия
Муниципальни шахьар ЖӀайраха шахьар
Юрта хьисапе моттиг Хьули
Тархьари географии
Юрт я 2009
Лакхал 1830 м
Сахьата оаса UTC+3:00
Паччахьалкхен мотт гӀалгӀай, эрсий
МусийкъонгийкоатӀе (Россия)
МусийкъонгийкоатӀе
Москоа
МусийкъонгийкоатӀе (ГӀалгӀайче)
МусийкъонгийкоатӀе
МусийкъонгийкоатӀе (ЖӀайраха шахьар)
0
МусийкъонгийкоатӀе

МусийкъонгийкоатӀе (эрс: Мусийко́нгийко́те[⇨]) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл. XV—XVII бӀаьшерий ханара тархьара архитектурах лоархӀа гӀишлош я укхаза: гӀалаш, вӀовнаш, маьлхара кашамаш. Тархьаре укхаза баьхараш Йовлой ба[⇨].

Административни лоархӀаш хилча МусийкъонгийкоатӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я[⇨].

ГӀалгӀай меттала укх пхьанах (е вешта аьлча, укх кхаьлах) «Мусий-Юрт» е «Мусакъонгий-Юрт» оал[1], иштта «Мускъонгий-Ков»[2][3], Мусийкъонгий-КоатӀе яха эршаш я. Эрсий меттала тайп-тайпара яздяь нийслу «Мусийконгийкоте»[4], «Мусиево»[3][2].

Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, МусийкъонгийкоатӀе статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, МусийкъонгийкоатӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[4].

Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

Географи

[тоаде | тоаде чура]

ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл МусийкъонгийкоатӀе. Эса чӀоже гӀолла хьалводаш хилча аьрдехьа, малхбоалехьарча оагӀорахьа хул из. Цунна гоннахьа яда пхьанаш я: НийкоатӀе, АнготӀе, Меларе.

Сахьата оаса

[тоаде | тоаде чура]

МусийкъонгийкоатӀе, беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[5].

МусийкъонгийкоатӀа гӀалгӀай архитектуран объекташ я: 1 вӀов хиннай 4 гӀат йолаш, веда тхов а болаш. ХӀанз из еррига йохаяьча хьале я. Кхозза вӀаштӀара яь 5 гӀала а хиннай, хӀанз царех цхьанне цхьа пен мара бисабац. Иштта, дохадаьча хьале 1 маьлхара каш а да. Пхье доазон тӀа бусалба кашамаш а да. МусийкъонгийкоатӀе Йовлой тайпан тархьара пхьа я[6].

Йоазон тӀа хьоахаярга диллача «Список населённых местностей Военно-Осетинского округа 1859 г.» яхачун яздаьд МусийкъонгийкоатӀа 15 ков (фусам) хиннад, вахаш 90 саг а хиннав (40 маӀа саги 45 кхалсаги)[7]. «Сведения о населенных пунктах Сунженского отдела Терской области. 1891 г.» яхачун тӀа ишта хоам гойт: «Селение Мусиево расположено при роднике под названием „Муси-Хаст“. Дворовых мест — 12, мужчин — 52, женщин — 41. Итого: 93»[8].

Бахархой

[тоаде | тоаде чура]

Ошибка скрипта: Модуля «Statistical2» не существует.

Ошибка скрипта: Модуля «Statistical2» не существует.

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]

Литература

[тоаде | тоаде чура]
  • Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям (Highland Ingushetia. A Guide to Jeyrakh and Mountain Foothills). — 2-е изд., испр. и доп. М. : Издательство «Перо», 2021. — 416 с. ISBN 978-5-00189-455-1.
  • Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. 500 экз. ISBN 978-5-91303-022-1.
  • Чахкиев Д. Ю. Древности горной Ингушетии / Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев. — Минеральные воды : ФГУП «Издательство «Кавказская здравница», 2003. — Т. I. — 144 с. 2000 экз.
  • Чахкиев Д. Ю. Древности горной Ингушетии / Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев. — Нальчик : ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат имени Революции 1905 года», 2009. — Т. II. — 122 с. 1000 экз.
  • Ингушетия в политике Российской империи на Кавказе. XIX век. Сборник документов и материалов : [рус.] / Сост., вступ. ст., примеч., указат. и др. М. М. Картоев. — 2-е, исправленное и дополненное. Государственная архивная служба Республики Ингушетия. — Ростов-на-Дону : Южный издательский дом, 2020. — 760 с. — (История Ингушетии: открытый архив). 1000 экз. ISBN 978-5-98864-060-8.
  • Куркиев Р.С. О древнем роде Евлоевых. — Назрань, 2014.
  • Мерешков Султан. НийкоатӀе // СелаӀад. — 2010. № 12. С. 13. ISSN 0235-1366.

ТӀатовжамаш

[тоаде | тоаде чура]

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]

ТӀатовжамаш

[тоаде | тоаде чура]

Ло:Джейрахский район