КиржатӀе

Юрт
КиржатӀе
КиржатӀе
эрс: Карджи́н, хӀир. Кæрдзын
КиржатӀенах лакхера даьккха сурт КиржатӀенах лакхера даьккха сурт
43°16′05″ с. ш. 44°17′17″ в. д.
Паччахьалкхе	Россе Федераци
Федерацен субъект	ХӀирийче
Муниципальни шахьар	Кирова
Юрта хьисапе моттиг	КиржатӀе
Дá	Хаматкоев Олег Алимурзаевич
Тархьари географии
Йиллай	1830 шу
Лакхал	349 м
Ӏалама лоаттам	гӀаьххьа
Сахьата оаса	UTC+3:00
Къамаш	хӀирий, эрсий
Динаш	сунний бусалба, православхой
Катойконим	киржатӀера саг, киржатӀера нах
Паччахьалкхен мотт	хӀирий, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код	+7 86735
Пошта индекс	363 610
Код ОКАТО	90225844001
{{{ингушское название}}} Москоа {{{ингушское название}}}

КиржатӀе́ (эрс: Карджи́н, хӀир. Кæрдзын) — ХӀирийчен Кирова шахьарера юрт.

Юрта хьисапе моттиг КиржатӀе яха муниципальни кхоллам хул цох шийна юкъе кхы юрт чу а ца йодаш.

Географи

Юрт улл ГӀаьбартий-Шолжа довкъа зӀилбухехьа кӀалха, ГӀалмени Тийрка́ юкъе хьалхардар шоллагӀчох дӀакхеталехьа. Из хул шахьара юкъ йолча ЙоалхотӀенах 7,5 км зӀилбухен-малхбоалехьеи, Бурох 48 км гӀинбухен-малхбузехьеи.

Лоаллаха я́дача моттигех я гӀинбухен-малхбоалехьа улла ЙоалхотӀеи, малхбузехьа улла Дарг-Кохи, къулбехье улла Бекани.

ЦӀи

ГӀалгӀай меттала юртах КиржатӀе оал. ХӀирий меттала юртах йоаха цӀи Ло:Lang-os2 я, «сискала» яхилга да из. Эрсий меттала а хӀирийчоа тарра Карджин яхаш я юрт.

Тархьар

Инарал Абхазова тага хьалххо хиннача Дударанаькъан ГӀаз-Мухьмадага (Дударов Каз-Магомет) 1830-ча шера даьча амара тӀа йоахар:

«Йоагаяьча Чима́ когаметта хьона хьожаю 40 цӀенош ховшде моттиг, ГӀалми хи йисте йола: юрт цу планах нийса етта́ хург а йолаш, гобаьккха са́нгар а даьккха, кӀарцхалашца чӀоагӀъяь а йолаш, тӀаккха урама юкъе юрт лораергйолаш арахьара йиъ дахчан гӀала йоттарг а йолаш. Ялат дӀадеи йол хьакхеи дола лаьтта хьожаду лохе ГӀалмени ГӀаьбартой лоамийи аьтта оагӀон тӀа, дӀахо боккхача наькъ тӀа кхаччалца.»

Долчча тайпара йоазув (эрс.)

«На месте сожжённой деревни Чми назначается тебе место для поселения деревни из 40 домов, состоящей при реке Камбилеевке, с тем, чтобы деревня была построена по данному плану правильно, кругом окопана канавой и укреплена колючкой, а по середине улицы с наружной стороны построены были для защиты деревни четыре деревянные башни. Земли для хлебопашества и сенокосов назначаются вниз по правой стороне реки Камбилеевка и Кабардинскими горами, и вправо до большой дороги»

Тийрка чӀожера нах шаьрача арабоахаш эрсий баьччий дага хиннар ши хӀама хиннад: цкъарчоа, «мутӀахьа боаца чимий» Даьрача аьлера шоашта ка́чара дӀабахари, цунца цхьана ГӀаьбартехьени, ХӀирийчени ГӀалгӀайчени юкъе гӀай до́дача метте а ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) наькъа́ шоашта ха дергдолаш ховшабари. Абхазова ший амара тӀа белгал а даьккха хиннад цхьаккха дича а гӀаьра ордингаш ТӀема-Гуржий наькъа тӀа гӀолла Ӏочакх ма йовлийта аьнна.

Бохабаь Ӏобаьхка́ча чимий аьттув хиннабац гурахь хӀама хьалйотта, шоаш хьая́ьха́ча то́лашка Ӏа даккха дезаш хиннад цар., цудухьа чӀоагӀа лазараш а даьржа Ӏема́ боаца дукха нах байнаб: эггара хьалха бераши боккхий нахи.

Ӏаьдало пурам деннадац юртахошта Дударова цӀи тилла, официально Карджин аьнна цӀи дӀатиллай, «сискал» яхаш маӀан дола.

Ардара бетта революци хинначул тӀехьагӀа юртахой вахар а́лсамдаьннад чӀоагӀа: радио юкъе енай, ток хьачуйиллай.

Бахархой

Къамашцара лоаттам

2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох.

Къам	Дукхал, сг.	Да́къа, массаболча ба́хархоех, %
хӀирий	2 535	82,7 %
эрсий	447	14,6 %
кхыбараш	85	2,7 %
берригаш	3 067	100 %

МаӀа нахи кхалнахи

, юрта вахаш 1422 маӀа саги 164 кхалсаги хиннай.

Ди

Ислам

• КиржатӀера маьждиг.

Эрсий православхой ди

• Пресвятой Троицай киназ

Литература

• А-М. М. Дударов, Н. Д. Кодзоев. К вопросу о расселении ингушей в позднем средневековье: ГӀалгӀай Коашке / А-М. М. Дударов // К древней и средневековой истории ингушей : научное издание. — Нальчик : Тетраграф, 2011. — 212 с. — 1000 экз.
• Посемейные списки населенных пунктов Владикавказского округа Терской области на 1886 год / Н. В. Чиплакова. — Владикавказ: «Веста», 2014. — Т. 3. — С. 7—44. — ISBN 978-5-9904677-7-4.