Чулоацамага гӀó

Кавказера оартамче

Википеди материал
Россе имперен Оартамче
Кавказера оартамче
Паччахьалкхе  Россе импери
Админ. юкъ Екатериноград
Тархьари географии
Хьаяь таьрахь 1785-ча шера маьтсела бетта 5-ча дийнахьа
(Хьалхара оартамче)
1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа (ШоллагӀа оартамче)
1905-ча шера маьтсела бетта 26-ча дийнахьа
(КхоалагӀа оартамче)
ДӀаяьккха таьрахь 1796-ча шера оагӀой бетта 31-ча дийнахьа (Хьалхара оартамче)
1881-ча шера лайчилла бетта 22-ча дийнахьа (ШоллагӀа оартамче)
1917-ча шера тушола бетта 22-ча дийнахьа
(КхоалагӀа оартамче)
Преемственность
 Аштарха губерни Аштарха губерни 
Кавказера оартамче 1792-ча шера
Кавказера оартамче 1792-ча шера

Кавказера оартамче, е Кавказера ахпаччахьалкхе[1] (эрс: Кавказское наместничество) — Россе имперера административни-доазон урхалдара маьже. Хьалхалатташ хинна оартам (е гӀалгӀаша ма аллара, ахпаччахь) дизза бӀорахой доал долаш хиннав, законаш арахецар мел доацар, императоро оттавеш а хиннав, цу императора́ шийна мутӀахьа хила везаш а хиннав. Цунца цхьана Кавказа оартамаш доккхий се́камаш  (эрс.) а долаш лакха даржаж а долаш хиннаб мехка.

Хьалхара оартамче

[тоаде | тоаде чура]

«Кавказера оартамче шин областах вӀашагӀйолларах: Кавказерчохи А́штарха́чохи» яха Император Екатерина II-чо даьча амарах оартамче 1785-ча шера маьтсела 5-ча дийнахьа денз 1796-ча шера оагӀой бетта 31-ча денга кхаччалца латташ хиннай А́штарха́и  (эрс.) Кавказерчеи  (эрс.) шин губернех[2]. Кавказерча Оартама ставка Екатеринограде хиннай (Екатериноградская  (эрс.) яха гӀазкхий гӀала я из хӀанз), тӀаккха 1790-ча шера бекарга бетта 30-ча дийнахьа денз — А́штархе́. Оартамчен доазоно чулоацаш хиннад Идалеи Та́неи кӀалхенашта юкъера аренаши, Къобанхигеи Тийркагеи кхаччалца дола Къулбаседа Кавказа да́къеи. 1796-ча шера оартамче дӀаяьккхай.

Инарал-губернатораш

[тоаде | тоаде чура]
Кавказерча оартамчен инарал-губернатораш
5 мая 1785 — 31 декабря 1796
Дарже хинна таьрахьашФИОВаьха́ ха
17851787Павел Сергеевич Потёмкин  (эрс.)17431796
17871789Пётр Абрамович Текели  (эрс.)17201793
17891790Иван Петрович Салтыков  (эрс.)17301805
1790Антон Богданович де Бальмен  (эрс.)17411790
17901796Иван Васильевич Гудович  (эрс.)17321820
1796Валериан Александрович Зубов  (эрс.)17711804

Кавказа керттера баьчча[3]

ШоллагӀа оартамче

[тоаде | тоаде чура]

{{Административная единица Российской империи |название = Кавказера оартамче |статус = Оартамче |Герб = |карта = |центр = Тифлис |образована = 1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа |упразднена = 1881-ча шера [[лайчилла бетта 22]-ча дийнахьа |площадь = |население = |до = Гуржий-ИмертӀий губерни |д2 = Эрмалой область |д3 = Къаспий область |после = |nocoord = 1 }}

1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа Кавказа лаьтташка (Гуржий губерни  (эрс.)и, Эрмалой области  (эрс.), Къаспий области  (эрс.) чу а лоацаш}} шозлагӀа оттадаьд оартамал Каьлаке юкъ а йолаш.

С 27 декабря 1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа денз оартамче цхьан губернехи шин облстахи латташ хиннай:

Оартамче 1883-ча шерагӀа кхаччалца хиннай.

Оартамаш

[тоаде | тоаде чура]
Кавказа оартамаш (1844-ча шера оагӀой бетта 27 ди—1881)
Дарже хинна таьрахьашФИОБаьха́ шерашДарж
27.12.1844 — 11.03.1854Михаил Семёнович Воронцов  (эрс.)17821856Оартам
01.03 — 29.11.1854Николай Андреевич Реад  (эрс.)17931855Оартама дарж леладер
29.11.1854 — 22.07.1856Николай Николаевич Муравьёв-Карсский  (эрс.)17941866Оартам
22.07.1856 — 06.12.1862Александр Иванович Барятинский  (эрс.)18151879Оартам
06.12.1862 — 23.07.1881воккха аьла  (эрс.) Николая Михаил  (эрс.)18321909Оартам
22.111881 Кавказера оартамче de facto дӀаяьккхай

Кавказера администраци

[тоаде | тоаде чура]

1881-ча шера лайчилла бетта 22-ча дийнахьа Кавказера оартамче дар дийцача, дӀаяьккха хиннай, цунна когаметта Кавказера администраци хьаяьй бӀорахой даькъа керттера хьаким а волаш, цу белхал совгӀа гӀазкхий бӀун наказной атаман а хиннав из.

Керттера хьакимаш

[тоаде | тоаде чура]
Кавказерча администраце керттера хьакимаш (1881-ча шера лайчилла бетта 22 ди — 1905-ча шера саькура бетта 26 ди)
Дарже хинна таьрахьФИОБаьха шерашДарж
01.01.1882 — 03.06.1890Александр Михайлович Дондуков-Корсаков  (эрс.)02.09.1820 — 15.04.1893керттера хьаким
03.06.1890 — 06.12.1896Сергей Алексеевич Шереметев  (эрс.)1836—1896керттера хьаким
12.12.1896 — 01.01.1905Григорий Сергеевич Голицын  (эрс.)20.12.1838 — 28.03.1907керттера хьаким
26.02.1905 Кавказерча администраценна когаметта оартамче яьй

КхоалагӀа оартамче

[тоаде | тоаде чура]
Россе имперен Оартамче
Кавказера оартамче
Паччахьалкхе  Россе импери
Админ. юкъ Каьлаке
Тархьари географии
Хьаяь таьрахь 1905-ча шера маьтсела 25-ча дийнахьа
ДӀаяьккха таьрахь 1917-ча шера
Кавказера оартамче карта тӀа
Преемственность
 Кавказера губерни Кавказдехьара Советий Федеративни Социалистий Республика 
Россе Кавказдехье 1913-ча шера

Кавказера оартамче вӀашагӀъелла хиннай Урхал деш йолча Сена́та́ лакхехьара амар дарца 1905-ча шера саькура бетта 26-ча дийнахьа. 1917-ча шерага кхаччалца ер лоаттам болаш хиннай из:

Хьажа иштта

[тоаде | тоаде чура]

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]
  1. Ислам в Ингушетии в первой половине XIX в. (эрс.).
  2. Полное собрание законов Российской империи. Архиве диллад 2017 шера ардара 31 дийнахьа. — СПб., 1830. — Т. XX. — № 14.607. — С. 518—521.
  3. Главноначальствующие на Кавказе.
  4. Барон Розен был по собственному прошению уволен с должности командира Отдельного Кавказского корпуса 30 ноября 1837 года, но фактически продолжил управлять краем до прибытия нового командира корпуса, генерал-лейтенант Е. А. Головина.

Литература

[тоаде | тоаде чура]

ТӀатовжамаш

[тоаде | тоаде чура]

Ло:Административно-территориальное деление Российской империи на 1 декабря 1796 года