ВоккхагӀал-зӀамагӀал
ВоккхагӀал-зӀамагӀал (да) — гӀалгӀай эздела да́къа; ха́н зӀамагӀа волчун шийл воккхагӀа волчунца йола юкъмоттиг. Ше къонагӀа хиларга а, дуне кӀезигаӀа дайза́ хиларга а хьежжа воккхагӀчунца эздел леладу зӀамагӀчо, воккхагӀвар лархӀар да цо гойтар: совлен йистхиларах лораваларца а, гӀулакхе отта хьажарца а. Бусалба динах бусалба наха шоайла зӀамагӀал-воккхагӀал леладар дика лаьрхӀад.
Бусалба динах
[тоаде | тоаде чура]Бусалба динах зӀамагӀал-воккхагӀал леладар дика лаьрхӀад бусалба на́ха шоайла.
АллахӀа Элчано, ﷺ, аьннад:
«Вай зӀамагӀбарашца къахетаме ца хиннари, вай боккхагӀбарий хьакъ ца дайза́ри (ца лорадаьр) вайх вац»
Долчча тайпара йоазув (Ӏар.)«مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيَعْرِفْ حَقَّ كَبِيرِنَا فَلَيْسَ مِنَّا»— хьадоаладаьд Аль-Хьумайде (597), ибн Аби Шайбата (25868), Ахьмада (7073), Абу Давуда (2943)
Ӏаламнаьха дешаш
[тоаде | тоаде чура]АллахӀа Элчан ﷺ асхьаб хиннача Абу Муса аль-АшӀаре аьннад:
«Боккъал АллахӀ везварах ма-д (укх кхаь сага) сий дар: 1. кӀайвеннача бусалба сагеи, 2. Къуръанца сов тӀех а воацаш е из дӀахийца а воацаш из дешачуни[1], 3. нийсхо еш волча паччахьеи»
Долчча тайпара йоазув (Ӏар.)«إِنَّ مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ إِكْرَامَ ذِي الشَّيْبَةِ الْمُسْلِمِ، وَحَامِلِ الْقُرْآنِ غَيْرِ الْغَالِي فِيهِ، وَلَا الْجَافِي عَنْهُ، وَإِكْرَامَ ذِي السُّلْطَانِ الْمُقْسِطِ»— хьадоаладаьд ӀабдуллахӀ ибн аль-Мубарака ший «Аз-ЗухӀд» яхача жайна чу
ГӀалгӀай ӀадатагӀа
[тоаде | тоаде чура]ЗӀамагӀал
[тоаде | тоаде чура]ГӀалгӀай ӀадатагӀа зӀамагӀчо ший аьттув болча тайпара дӀахьокх воккхагӀчунцара гӀулакх. Къаьстта зӀамагӀал гучадоах дикан-вон тӀа — белггала дийцача шу тӀа гӀулакх деча хана. Ше деш дола гӀулакх шийгара хьадехарга ца а хьежаш хьаду зӀамагӀчо — воккхагӀвар халча ца оттаве, из деха дезалга дӀатӀакхоача ца ве. Цудухьа зӀамагӀал леладеш вар хьисапе, хьаькъале хила веза, хьалххе де деза гӀулакх ше кхетадергдолаш.
ВоккхагӀал
[тоаде | тоаде чура]ВоккхагӀчо ший оагӀорахьара воккхагӀал леладу — шийца хьалеладеш дола гӀулакх кхета а деш, эзди, кӀаьда зӀамагӀчунца йистхул, ховчунца дика хьехар ду, сов вала а ца гӀерташ, кӀордаваргвоацаш. Шийна даьча гӀулакха баркал оал, зӀамагӀчоа низткъа ца хилийта, цох къахеташ[2], цунна хало ца хилийта зӀамагӀвар соцаве гӀерт, шийна эшар зӀамагӀчунга совленна дӀа ца хайта гӀерт зӀамагӀчун ше дӀахьоча халонах, гӀулакхах дог эккхаргдоацаш, тӀехьагӀа кхыча боккхагӀбарашца а хоза гӀулакх леладе — ший зӀамагӀал лораде безам хургболаш.
ГӀалгӀай кица да «Воккхача сага сий дар – хоза гIулакх да. Бакъда, воккха саг а хила веза, ший сий дайттал – дика гIулакхаш доахкаш»[3].
Къавалар хьаькъале хилара белгало цахилар кхетаду гӀалгӀаша, цу хӀаманца хоттаденна оалаш да «Корта кIайбалар – хьакъала белгало яц» а, «КIайвеннав, амма хьаькъал дац» а, «Модж яр аьнна – зирак хилац» а[4].
Хьажа иштта
[тоаде | тоаде чура]Белгалдаккхар
[тоаде | тоаде чура]- ↑ Имам Абу Ӏубайд аль-Къоасим ибн Саляма аьннад:
«Цунца сов тӀех вар ва цунна тӀехьава́зача хана соввувлар, (массаболча) на́ха́ керастал тӀадехккал, хаварижаша мо. ХӀаьта дӀахийца лелар ва цун доазонашка мело еш, цох уйла дӀаяха лелаш вар»Долчча тайпара йоазув (Ӏар.)«فالغالي فيه هو المفرط في اتباعه حتى يخرجه إلى إكفار الناس، مثل الخوارج، والجافي عنه: المضيع لحدوده، والمسخف به»
— «аль-Амсаль», 220
- ↑ Акиева, 2020, оа. 54.
- ↑ Акиева, 2020, оа. 65.
- ↑ Акиева, 2020, оа. 69.
Литература
[тоаде | тоаде чура]- Акиева Л. Т. Культура уважения к старшему и речевой этикет ингушей.. — Наьсаре : Кеп, 2020. — 292 с.