ЖӀайраха-Эса паччахьалкхен тархьара-архитектурани Ӏаламеи музей-заповедник
| ЖӀайраха-Эса паччахьалкхен тархьар-архитектурани Ӏаламеи музей-заповедник | |
|---|---|
 | |
| Йола моттиг | |
| Адрес | Россе Федераци, ГӀалгӀайче, ЖӀайраха шахьар |
| Статус |
 ОКН № 0600000002 |
ЖӀайраха-Эса паччахьалкхен тархьара-архитектурани Ӏаламеи музей-заповедник (эрс: Джейрахско-Ассинский государственный историко-архитектурный и природный музей-заповедник) ― ерригроссе довзаш, заповедникаши кхалаши юкъейоагӀаш дола ГӀалгӀай Мехкара товшхала-тархьара лаьтта. 64 гектар лаьттан тӀа я́да пхи бӀаь совгӀа кхерех я гӀишлош: Ӏимараши, тарматхой элгацаши, жӀаргахой киназаши, ердаши, гӀалгӀай цӀихеза йола гӀалаши. Духьашха гӀалаш яьй вай ханоргех доацача II бӀаьшере[1]. ГӀалгӀайчен ЖӀайраха шахьаре 2000 саг ва́х[2].
Эса-ЖӀайраха белгга́ моттигаш:
- Аьрзи — Эггара йоккхагӀйола кхаьлл юкъейола паччахьалкхен Ӏалама заповедник.
- ВӀовнашке — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. 2008-ча шера Эрсечен ворхӀ тамаш яхача проекта финале чакхъяьнна хиннай.
- ТӀаргам — Эса аьтта берда тӀа ЖӀайраха шахьаре улла кхаьлл. Кхаьлла доазон тӀа дукха вӀовнаш йисай.
- Тхьаба-Ерд — Пхьуй, Хьайрах яхача шин кхаьлла юкъе Гуржехьерча гӀайнаца улла ЖӀайраха шахьарера шира ерда я.
- Аьге-Кхала — ЖӀайрахьа шахьарера кхаьлл я.
1996-ча шера денз Эса-ЖӀайрах ЮНЕСКО дунен тӀехьален листама юкъеяхьа кийчаяьча объекташта юкъе я[3].
2016-ча шера инвентаризаци яьчул тӀехьагӀа баьча соцамах 1,7 эзар сийленгаш товшхала тӀехьален листама тӀа даьхад, сийленгаш лораярца дола балхаш дӀакхухьаш да. Аьрзи кхаьлли, Хамхи кхаьлли, Лаьжгера Меларе кхаьлли тоаяь йистеяьннай[4]. 2017-ча шера «ЖӀайрах-Эса» яха тархьара-товшхала лаьтта тахкара́ ГӀалгӀай Мехка Ӏилманхой совет вӀашагӀъеллай, Фаьренгехьереи Немций мехкареи говзанчаш юкъебоалабаь, Юнеско юкъеда́хьа кийчо ергйолаш[5].
Белгалдаккхар
[тоаде | тоаде чура]- ↑ Памятники Джейрахско-Ассинского музея-заповедника включат в список ЮНЕСКО (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). www.pravitelstvori.ru. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 12.03.2016.
- ↑ Культурно-исторический ландшафт Асса-Джейрах (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). culture.ru. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 13.03.2016. Архиве диллад 2016 шера тушола 12 дийнахьа.
- ↑ UNESCO World Heritage Centre. Historical and Cultural Jeyrakh-Assa Reservation - UNESCO World Heritage Centre (ингл.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). whc.unesco.org. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 11.03.2016.
- ↑ Ингушские родовые башни в "Джейрах-Ассе" внесут в список ЮНЕСКО (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). nazaccent.ru. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 13.07.2017.
- ↑ Проблемы сохранности памятников Культурно-исторические памятники Ингушетии постучатся в ЮНЕСКО (эрс.), «Ингушетия» — интернет-газета (28 бекарга 2017). Архиве диллад 2017 шера кӀимарса 21 дийнахьа. Техкад укх дийнахьа: 13.07.2017.