Дударанаькъан

Тайпан никъ/Тайпа
Дударанаькъан, Дударатæ
эрс: Дударовы
Раса	Европеоидий
Тайпа	Мохлой/Шоай къаьста
Юкъара хоам
Ди	Ислам
Мотт	гӀалгӀай/хӀирий
Дай	ГӀалгӀай
Тайпан вошал	куштанаькъан (вошал), Слоноваш (Слонатæ)
ХӀанз баха моттиг
Россе Федераци: ГӀалгӀайче: шаьрачара юрташ (ТӀой-Юрт, Долакха-Юрт, Наьсаре); ХӀирийче: Товсолта-Юрт, Инала-Юрт. Ло:Турция
Хьалха баьха моттиг
ГӀалгӀай лоамара кхаьлаш: Духьаргишт, Хьарп, Балте, МагӀара Ларс, ЭгӀара Ларс, Редант, Чими (ДӀаараяла чӀож)
Медиафайлаш Викиларма чу

Дуда́ранаькъан (эрс: Дударовы) — Мохлой тайпанна юкъедоагӀаш дола ваьр, гӀалгӀай а хӀирий шин къаманна юкъе гӀолла бекъабенна ба. ХӀирашта юкъе оалдараш ба (1847-гӀа шу).

Дудар

Фаьппеша дийцача оаламех, Дударо Духьаргиштеи Хьарпе кхыча кхаьлашкеи гӀалаш яьй. Дудар Киера хиннав. Денал долаш, доал дезаш хиннав из, цудухьа даим гӀалгӀашца довнаш долаш хиннав. Кхы гӀалгӀашца воаха ца луш, ше лелаеш хинна ординг а ийца цхьан меттера кхычахьа а водаш лелаш хиннав из. Юххера а Эса чӀожера ара а ваьнна мецхалой (фаьппий) шахьаре дӀачӀоагӀвеннав из Хьарпенна гаьна доацаш. Цига лоам тӀа шийна чӀоага гӀап-гӀала а яь гонахьара юрташ карайигай цо шийна йоал теларгйолаш: шийна ӀотӀех мел йоаллача дахчаца йизача ворда тӀара цхьа хи хьаэцаш хиннаб цо. Массехк воӀ хиннав цун. Цхьа зӀамсаг вена хиннав гӀалгӀай шахьарера Хьарпе ший наьна-воша (е даь-воша) волча хьоашалгӀа ве́на. Гаргара нах улув ца хиларах из лаьца а лаьца есаралла вига хиннав Дудара зӀамсаг гӀабаш а теха. Ший гӀулакха Хьарпера ена кхалсаг хиннай Дудар волча Дудар цӀагӀа а воацаш. КӀала есаралла вагӀача зӀамсагах а кхийтта, зӀамсаг йистхиннав кхалсагага: «Со лоалла вохка дӀавугаш а ва, атагӀа гӀолла тхо долча хана а́з Ӏаьржача хьаргӀо мо цӀогӀ тохаргда, аьнна, хоам белахь хьарпхошка» — аьнна. Есара гаргара нах чукхаьчача дӀадийцад кхалсаго шийга аьннар. Дудара къонгашта тӀа а кхийтта уж боабаьб цар, тӀаккха шоай есар хьамукъаваьккхав. Къонгий кортош а яьха, йоккха топпара гӀаьле озаш лаьттача Дударга «Дуда́р, хьажал, ер я хьона гаьзарий кортош» а аьнна, Ӏочухецай цар уж шоай да волча. Царех цаӀ хила а ежа хиво Ӏойихьа хиннай. «Сай къонгий цӀийца ийна хий аз меларгдац» а аьнна, лоалахарча Духьаргишта ва́ха хайнав из цига гӀала а йотташ. Цхьа ха яьннача гӀолла Ларсе а ваха, йоккха фос яхьаш юхавенав из. Духьаргишта баьхача куштанаькъанна совгӀата бугӀа йоалаяьй цо, цӀоганна даьрецеи дошоцеи детта вир а дӀадийхка. Ишта вошал тессад цо царца. ТӀаккха куштанаькъан гӀонца Хьарпенна тӀа а кхийтта беррига маӀа нах есаралла бигаб цо. Цул тӀехьагӀа гӀалгӀаша чӀир лехар кхераш Тийркал дехьа хӀирашкахьа ва́ха хайнав из.

Ара ховшар

1810-ча шера Дударанаькъан Инал яхача къонахчо Инала-Юрт йиллай.

ЦӀихеза нах

1. Дударанаькъан Ӏабдул-Мажит — бусалба дийша саг, теолог, тархьара Ӏилмай кандидат. ГӀалгӀай Мехка Ӏилман балхах дукха дика хӀамаш карагӀдийна ва.
2. Дударанаькъан Баьтала Урусхан (1939—2021) — йоазонхо, оазархо.

Литература

• Албогачиева М. С.-Г. (составитель). Многоликая Ингушетия. — Санкт-Петербург: Айю, 1998. — 304 с.