Чулоацамага гӀó

Доакъашхо:Тоадархо/Хох

Википеди материал
Хох
Общий вид растения
БаьцовгӀан юкъара куц
Ӏилман классификаци
ЦӀа:
Эукариоташ
Доалаче:
БаьцовгӀаш
Ралс:
Зиза хула
Класс:
Цхьа дакъа дола
ТӀехъаргӀа:
Lilianae
АргӀа:
Спаржа зизай
Дезал:
Амариллиса
КӀалдезал:
Хоха
Триба:
Хоха (Allieae Dumort., 1827)
Ваьр:
Хох
Вид:
Хох
Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи
Allium cepa L., 1753
Синонимаш

Хох (эрс: Лук репчатый, лат: Allium) — Амариллиса дезала Хохий ваьра дуккха шерашка дахаш доа баьца баьцовгӀа. Хох чӀоагӀа даьржа хаьсасомий культура лоархӀаш ба дунен тӀа буаши дарба деши 5000 эзар шера гаргга леладеш бола[1].

Тархьар

[тоаде | тоаде чура]

Хох хьахинна моттиги хаи тешаме ховш яц. Цхьан эршо яхачох, хох хьабаьнна моттиг Юкъера Ази я, кхычо яхачох — ХӀирани малхбузехьара Пакистани я. ДӀаяздаьча бовхамаша хьаяхачох, хох ченкий бешамашка 5000 эзар шу хьалха кхебеш хиннаб. Из хьоахабар ХӀиндехьен ширагӀча ведий йоазонашка а долаш да.

ХӀиранага (е Афганистанага) гӀолла хох кхаьчача Мисаре кхы вай замал хьалхагӀа 3500-ча шера кхебаьлга ховш да. Герга хиларахи юкъ йолчахь лесташ дола гӀозарех латташ хиларахи мисархоша из абаден вахара белгало а лоархӀаш саг дӀаволлача лелабаьб[2], Рамсес IV-чун бӀаргашка йисача хоха лараша тешал дайт цу хӀаманна[3]. Пирамидий пенаши къуббаши, иштта цӀувний барчеи хохий сурташ хиннад куцала́[2].

Вай з.хь. 2500-ча гаргга шерага дехкаш долча сумерой  (эрс.) (гӀа. цхьан йоазон тӀа пхьен урхаза хоха кха да хьоахадеш[2].

Библе  (эрс.) (гӀа. тӀа (Таьрахьаш 11:5) дувц гӀомара ара гӀолла йорт етташ лийннача жугташта шоаш Мисаре шоашта хьашт мел-д нарсаши, пасташи, хохаши, саьмарсаькхи дага мишта ухар[2]. Къуръана тӀа Элчанга, ﷺ, йоах хьоахаде аьнна, жугтий даьй хам беш мишта бацар шоашка яа хӀама йолаш, цхьа хӀама яа кӀордаяьй тхона, нарс, хох, шокилг, саьмарсаькх беза тхона аьнна.

Хох кера, дега, бӀаргашта, хоттамашта дика хилар вай замал хьалха VI-ча бӀаьшера язбаьча «Чарака-самхита» яхача лорий тракта тӀа латт. Хохах тайп-тайпара дарба деш пайда эцар яний лор волча Диоскорида а Ӏохьоахадаьд вай заман I-ча бӀаьшера[2].

Янехьа олимпхоша шоай нидз чӀоагӀбергболаш яхьел хьалха дукха хох буар, тӀакка хоха хий мела а мелаш цӀека чухьекхар. Ширача Янехьа хох айлама оттама белгало хиннай. Пан яхача цӀувна бӀалгӀа́ хох тувсар[2].

Дельфашка цӀувкхалнаха боара́ Аполлона элгаца тӀа хох тӀакхухьар, эггара боккхагӀбар хьабеначоа цӀувнахагара совгӀат доагӀаш хиннад[4].

ВоккхагӀча Плине Ӏолистачох, румошта хеташ хиннад хохо бӀаргса тоаду аьнна а, наб тӀаяйт аьнна а, багара човнаш ерзаю аьнна а, жӀале техача царгах а, лазача царгах а, чан унах а, люмбагох а верзаву аьнна.

Каст-каста хох хьалхарчарех дола кулинарни кинашка яздаьд яхаш волча Румера гурман хиннача Апице а хьоахабора[2].

Юкъерча бӀаьшерашка хох йоала́ когаметта дӀалуш а, хьоалчагӀийна совгӀата луш а хиннаб.

Юкъерча Европе хох V—VI-ча бӀаьшерашка Ӏочукхаьчаб. Эрсече XII—XIII-ча бӀаьшерашкара денз дӀабувш ба. Духхьашха «Домостроя» тӀа хьоахабаьб из улабе йиш мел йола хьисапаш Ӏо а листа. Йоккха Ростови Мстёраи из кхебеш хьалхареи керттереи регионаши хиннай. Эрсече яа хӀама кийчъеш хох тайп-тайпарча даржан наха тохаш хиннаб. Ахархоша хохахи, хихи, даьтта техача Ӏаьржача маькхахи тюря кийчйора. Бирсача Ивана замалахь Ӏаькъа тӀа кхерза хох теха урс дийтта дийхк хиннад гӀордаьнна. Марха кхоабача хана хохацара ботвиньяи «луковкаши» (кхерза хох теха маькха) кийчъеш хиннай хохи. Алхха боярий  (эрс.) (гӀа. даар хиннад кхарзанза болча каггарий доакъаш даьха аьтача хохацара Ӏов  (эрс.) (гӀа.[5].

Эрсий багахбувцама тӀа хохах лехьарчий къахьдар е лехьарчий буц оал баге йоагаеш чам хиларах[5].

Ӏолистар

[тоаде | тоаде чура]

Дукхача шерашка яха баьцовгӀа  (эрс.) (гӀа. я ер (культура хилча — шин шерара  (эрс.) (гӀа. е кхаь шерара). Овлий система  (эрс.) (гӀа. довхьаш долаш я, лерттӀа дегӀа ца йоагӀаш[6].

Хох диаметрах 15 см-га кхоачаши 800 граммага кхоачаши ба. Лоацача гӀадилга тӀа чӀораш йоахк: тӀера екъа яраши (ӀажагӀа, кӀай е шаькъа бесара), чура хий доаллаш яраши (кӀай, баьццара е шаькъа бесара). Чура чӀораш хувцаенна йола гӀаьний шин тайпан кӀийле я: къайлаяраши (царна чу хьахул керда хохаш шийх хьахула чӀонакаш), йийлаяраши (къайлайола чӀорашта го беш я баьццара гӀаьнаш а хулаш)[6].

ГӀаьнаш турба хьисапе да дукха хий доалаш, чӀоагӀа йола боалоза тӀоа а боаллаш, сийрда баьццара да[6].

Зиза аьтинга бетта-кӀимарса бетта тох. Зиза гӀоаролг 50-негара 180 см-га кхаччалца ба, турба мо, юкъера сайса болаш, зачатка тӀара дукха зизаш тохаш чакхдоалл. Зизай цӀов бура хьисапе чаьтарг да 250—800 зизах латташ, нийса симметри йола кеп а йолаш дӀаьха когилгаш долаш. Зизаш хьадоастадаллалца цӀов бетта чу (йиткъача чӀибала кӀала) доалл. ГӀалгаш — баьццаро-кӀай е кӀай да ялх домлелхорг йолаш. Цкъаза цӀовна чу зизаел совгӀа кагий хохилгаш а хьахул[6].

Сом кхо бӀы бола кӀопилг я, хӀара бӀена чу цаӀ е шиъ генарг хьахул. Генаргаш Ӏаьржа, кхо са болаш, ахбура кеп йолаш, хобаденна долаш, кагий долаш (1000 генаргий дозал 2,8—5 г да) да. Маьцхали бетта кхоач[6].

Химе лоаттам

[тоаде | тоаде чура]

Хоха чу да шекараш  (эрс.) (гӀа. (фруктоза, сахароза, мальтоза, полисахарид инулин), белокаш, витаминаш (аскорбина цӀалх)), флавоноид кверцетин, ферменташ, сапонинаш, калия  (эрс.) (гӀа., фосфора  (эрс.) (гӀа., аьшкан минеральни тухаш, фитонцидаш[6].

Хохашкеи гӀаьнашкеи эфирни даьтта доал, цудухь ший белггала йола хьаджи кӀома чами ба цун, иштта саьнгал доалла хоттамаши, йоди, органикан цӀалхаши (Ӏажа, лимона), слизаш, пектина хӀамаш, гликозидаш[6].

Хох оатача хана бӀаргаш Ӏувжари хий далари хоха оагилгашка S-(1-пропенил)цистеин-S-оксид (PRENCSO) яларахи[7], аллииназий ферменташ (аллиин-лиазаш), LFS (lachrymatory-factor syntase, хий далара фактора синта́за) яларахи хулаш да. Оагилгийи цар вакуолийи бӀарччал йохаяьчул тӀехьагӀа PRENCSO-х аллииназас къахьегарца 1-пропенсульфоцӀалх хьахул, цох LFS гӀонца гӀетташ йола хий доаллийта фактор хьахул — 1-сульфинилпропан. БӀаргий слизашха йолча чӀибала  (эрс.) (гӀа. тӀа кхаьчача ноцицептораш корзагӀ а яхийя, хий доаллийт цо бӀаргех[8][9].

Фунаш

[тоаде | тоаде чура]

Дукха фунаш даьха хохий чами хохий дукхали эргаш а долаш, иштта сиха кхачарца а. ГӀирме  (эрс.) (гӀа. гӀорбаьннна ба шаькъа бесара чкъор йола хох, Ялтера хох оал цох. Къахьа чам эфирни даьтташ бахьан долаш хул. Цхьан хохах мел хох хьахул хьежжа, цхьа бӀыбараши (мерзеи, ахкӀомеи дола хохаш), юкъера бӀенаш дараши, дукха бӀенаш дараши (ахкӀомеи кӀомеи фунаш) белгалдоахаш да. Хохий фунаш мерзачарехи, ахкӀомачарехи, кӀомачарехи, къахьачарехи декъаш да. КӀома фунаш шин шера дахача культурашка кхедеш да, мерзадараши кӀомадараши цхьан шера дахачаргахь кхедеш да[10]. КӀома фунаш дукха доадалуш да, ахкӀомадараш — юкъерча боараме, мерзадараш — во доадалу[6].

Агротехника

[тоаде | тоаде чура]

Хох дукхагӀча даькъе шин шерарчеи кхаь шерарчеи культурашка кхебеш ба. ЗӀилбухерча регионашка дӀадийна хьалхарча шера дохка йиш йола хохаш доах, шоллагӀча шера — ги. Юккъерча моттигашка вегетаце мура йӀоахал таац гинах техническии физиологическии кхаьча хох баккха аьнна, цудухьа хьалхарча шера гинах кагий хохилгаш кхеду, уж Ӏай аьхка а аьхкий хьагул а дийя, шийло йолча Ӏеченашка уладу гӀора ца дайташ. ШоллагӀча шера дохка пайдана дола хохаш хьахул царех[11], кхоалагӀча шера — ги[6]. ГӀинбухерча регионашка хох кхебара процесс йӀаьхъяла йиш йолаш я, къаьстта теӀӀа дӀадувш хилча. Нагахь санна шоллагӀча шера кагий хохех дохка пайдана дола хохаш цхьан даькъе мара хьа ца хилча, дисараш юха кхоалагӀча шера дӀадув[6].

Хох дика дегӀабоагӀа 18—20 °С  (эрс.) (гӀа. йола йӀовхал йолча хана, 13 °C лохагӀа шелъелча, хох дегӀабар мекъалу, лазарашта духьала оттабалар а лохалу. Хох буц хургйолаш йӀайхачеи екъачеи кхебарах цун чам талх[11]. Хох кӀалара боккхагӀа хургболаш тӀоадал ца тоъаш кхебеш хилча, хий ахкан хьалхарча даькъе детт деза. КӀимарса бетта йовкъа тӀара денз хох бохкалургбоацаш хий деттар соцаде деза[11].

Лаьтта йийхь ги дӀаделехь мара де йиш йолаш да[11].

Хьувкъам лордаш ӀажагӀъяла йолаелча чуэц. ТӀера йола ӀажагӀа чӀор хоха тӀа бокъабе болабелча мара хьахилац[11].

Лазараши зуламхойи

[тоаде | тоаде чура]

Лазарашеи зуламхошеи хоха хьувкъама чӀоагӀа зе ду. Зе даь хилара белгалонаш каст-каста вегетаци йолча хана гучаювл. Цхьадола лазара хох улабеча хана мара гучадувлац[12][6].

Хоха лазараши зуламхойи

НӀанкӀигех дола лазараш

  • Порей-хоха нӀанкӀигал
  • НӀанкӀигех оасаш дуллаш Ӏатташ ялари дохкадалари
  • ТӀада нӀанкӀигех дохкадалар
  • Юкъ йохкаялар
  • Чурча нӀанкӀигех хох бохкабалар (хоха кагатни дохкадалар)
  • НӀанкӀигех чура чӀораш йохкаялар
  • НӀанкӀигех тӀера чӀораш йохкаялар
  • НӀанкӀигех гӀаьнашта Ӏатташ ялар

ЖӀаленускалех лазараш

  • Маьчи йохкаялар
  • Ӏаьржа вар
  • ГӀоаролга Ӏаьржа вар
  • Хоха баьццара вар
  • Бо́ра Ӏатташ ялар
  • Ӏаьржъю вар
  • ДӀаювргий вар (Ӏаьржа ког)
  • Харц хьоарашха тхир[13]
  • ГӀаьний кладоспориоз (гӀаьний кладоспориоз йола Ӏатташ ялар)
  • Фоартилг йохкаялар (хоха фоартилга сира дохкадалар)[1]
  • Фитофтор йола фоартеи кӀалхени дохкадалар
  • Овлий сийрда-цӀе дохкадалар
  • Хьоарашха тхир[1]
  • Альтернариоз
  • Хоха мукх
  • Антракноз
  • Хоха хаьшк-лазар
  • ЗӀилбухера склероциальни дохкадалар
  • ГӀаьний Ӏатташ ялар
  • Хоха гӀаьнаш чукхастар
  • Хоха склероциальная кӀай дохкадалар
  • Бухьига тӀара дохкадалар (Фитофтора)
  • КӀаьда дохкадалар
  • Астра-зизай ӀажагӀа лазар

Зуламхой

  • Хохий моза
  • Хохий къайла-тӀоалдашка
  • Овлай нематода
  • ГӀада нематода
  • Хоха нематода
  • Фитоплазма
  • Хоха овлий фашкарг
  • Тхьамка трипс

Вирусех лазараш

  • Царгира ӀажагӀа Ӏатташ ялар
  • Порей-хоха ӀажагӀа оасаш далар
  • Хоха ӀажагӀа чинтолгал
  • Къоарза гӀаьнаш хилар (Химера)

ДӀахьадоаллаш доаца лазараш

  • Хох баттӀар
  • ГӀорбар
  • Баьццарберзар
  • Гербицидаша бохабар
  • БаьцовгӀий баланс йоаца кхача баарах дола бохар
  • Михо, шано, саьргача догӀо бохабар
  • Маьлхо боагабар
  • Ахчакхсадоалла чӀор

Пайда эцар

[тоаде | тоаде чура]

Яа хӀама кийчъеш

[тоаде | тоаде чура]

Хоха кӀалхеи буци кӀоанолг долаш лелаю консервий промышленностеи, салаташкеи, винегреташкеи, жӀаленускалашкеи, хаьсасомаши дулхи техача даарашка, иштта кӀоанолг доаллаш витаминаш йоахкаш тохаш йола хӀама санна лелаю супашкеи, берхӀашкеи, подливкашкеи, Ӏехьа дулх долчеи. ДукхагӀа йолча хана хох бийда болаш буъ, е махьара тӀа е баьцовгӀий даьтта тӀа дошо беса хиллалца кхерзийя буъ. Бийда хох маршахи дулхах яьча хӀамахи тох. Хох дукха безаш ба чӀоага Фаьренгехьа, цига XX-ча бӀаьшерага кхаччалца хохах яь суп эскархой менюнна юкъе хиннай[5].

Ӏилмангахь

[тоаде | тоаде чура]

Хох лелабеш ба модельни организм  (эрс.) (гӀа. мо генотоксикологе тохкамашта лелаеш йолча Allium test методагахь.

Ишколерча дешаре

[тоаде | тоаде чура]

Эрсече ботаникан (биологе) ишколерча курсе дешархошта баьцовгӀий оагилгий оттами микроскопаца тохкам бари бовзийтар йода маркхалца басар а даь, «сердало йолаш» хьожаш йолча йиткъача чӀорах яьча препарата тӀара долалуш да. Из ишта харжара бахьан да цу оагилгий боарам боккха хилар а, цар куц экаме хилари, иштта диткъа хоададе дезаш ца хилар а.

Лоралгахь

[тоаде | тоаде чура]

Хоха дарбан белгалонаш массадолча къамаша къоабалъеш я:

  • Гиппократа ший унахошта хьехаш хиннаб из ревматизм, подагра, варстар долча унахошта. Ширача Руме хохо Ӏодайташ долча хиво цӀенвеча санна а дезинфекци еча санна а лоархӀаш хиннад[5];
  • Малхбоалехьа оалаш кица да: «Хох хьа мархӀа бале — моллагӀа лазар дӀадоалл», славаьнаша оалаш — «Лук от семи недуг»;
  • фаьрсий лори Ӏилманхои волча Ибн Синас (Авиценна) XI-гӀа бӀаьшу долалуча хана хьехаш хиннад хий фусех хоха чкъораца цӀендари хоха хица човнаш цӀендари, иштта къамаргаш лазача хана из хий къамаргашка кхарзар а;
  • ширача эрсий дарбан баьций кинажкашка у даьржача хоха курсаш цӀеношкеи доахана фоарташкеи хьалъухкар хьехаш да;
  • профессор волча Н. 3. Умиковс заманхой тешалаш да хьадоаладеш, кита дӀайха у чӀоагӀа даьржача хана 1805-ча шера дукха хох буаш хиннача эрсашта дӀайха у а миха у а кхеташ хиннадац[14].

Ӏани бӀаьстени заман чухь хох авитаминоз хургйоацаши, хин-туха хувцар меттадоаладергдолаши, аппетит айъергйолаши хьехаш ба.

Хохах пайда эц нӀанкӀигашта духьала эффект йола фармакологе препараташ хьаеча ханеи, иштта гаьгеи чурийи болх алсамбоаккх[15].

Дукхача мехкий Халкъа лоралгахь хоха хий мосий овлаш чӀоагӀдергдолаши керта цӀока хьал тоадергдолаши леладеш да (себорейи бӀенаш долаш юхьи, кортеи юхьи мустабалари долча хана)[16].

Хохагахь меркаптометилпентанол йоалл — хьинаре пероксинитрит ювзаш йола хӀама[17].

Нокхарий леладеш

[тоаде | тоаде чура]

Хохах лоадам бола модз доалла баьцовгӀа я къахь дуне долча хана тӀехьа дукха дургал луш йола. Модз {{{2}}} аьпа долаш, хайра чакх са доаллаш доацаш, кхаьчача хоха чам дӀа а боалаш хул[18]. Меза овсарал 100 кг/га я. Цох йоаллача алкалоидаша нокхарашта дохьаж де мег[19].

Таксономи

[тоаде | тоаде чура]

Хох Спаржа зизай аргӀан Хоха (Allium) дезала юкъе ба[20].

Ло:Таблица12222

Эршаш

[тоаде | тоаде чура]

Кепал чухьанахьа хьалха массехк эрш яр белгалйоаккхаш:

  • Allium cepa var. solaninum Alef.
  • Allium cepa var. viviparum (Metzg.) Alef.

Цкъаза Шалот-хох (Allium ascalonicum) репчати хоха эрш лоархӀ (Allium cepa var. aggregatum G.Don).

Кхебар

[тоаде | тоаде чура]

Дуне тӀа беррига хох кхебара боарам 2023-ча шера 111 миллион тоннага кхаьчай. Дунен производствон 45-нел совгӀа процент шин мехка я — Ченкехьеи ХӀиндехьеи[21].

Керттера хох кхебараш (эзар тонна)[22]
Мохк201220172020 2023
Ло:Флаг Индии ХӀиндехье16 81322 42726 738 30 208
Ло:Флаг Китая Ченкехье22 20023 69923 659 24 918
США байракх США324237373821 3315
Ло:Флаг Египта Мисаре202429653155 3804
Ло:Флаг Турции Туркехье173521752280 2600
Ло:Флаг Пакистана Пакистан169218332122 1843
Ло:Флаг Ирана ХӀиран193817012064 2099
Ло:Флаг Бангладеш Бангладеш115918661953 2546
Ло:Флаг Судана Судан103616001950 1627
Ло:Флаг Индонезии ХӀиндонези96414701815 1985
Ло:Флаг России Эрсече208017941738 1714
Ло:Флаг Нидерландов Голландехье135317801701 1605
Ло:Флаг Алжира Алжир118314201665 1813
Флаг Мексики Мексика123816201500 1801
Ло:Флаг Бразилии Бразилехье151916151495 1639
Нигерен байракх Нигери90014321382 1692
ХӀиспанен байракх ХӀиспани116912991319 1205
Ло:Флаг Нигера Нигер  (эрс.) (гӀа.59211591310 1621
Ло:Флаг Японии Японехье109812281263 1204
Ло:Флаг Узбекистана Узбекехье10099951256 1318
Ло:Флаг Республики Корея Силлой Республика119511441168 1172
Ло:Флаг Мьянмы Мьянма  (эрс.) (гӀа.114210071058 1050
Ло:Флаг Украины Украина11419761033 889
Ло:Флаг Казахстана Казахехье573744993 812

Эрсече хох дукхагӀа кхебераш Идал-Пхьени, Аштархийи  (эрс.) (гӀа., Ростовеи, Саратовеи  (эрс.) (гӀа. областаши Ставрополера йисти я[23].

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]
  1. 1 2 3 Ольга Захарова. Лук репчатый. gastronom.ru.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 History of onions. US National Onion Association, Greeley, CO (2011).
  3. ↑ (2011) «A review on the materials used during the mummification process in ancient Egypt». Mediterranean Archaeology and Archaeometry 11 (2): 129–150.
  4. ↑ Петр Воронков. «Символ устройства Вселенной». kommersant.ru (07.04.2021).
  5. 1 2 3 4 Ж.И. Орлова. Всё об овощах. — Москва: Агропромиздат, 1986. — С. 178. — 222 с.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Белик В.Ф., Советкина В.Е., 1993.
  7. ↑ PRENCSO. j-global.
  8. ↑ Imai, S. An onion enzyme that makes the eyes water : [англ.] / S. Imai, N. Tsuge, M. Tomotake … [et al. ] // Nature. — 2002. — Vol. 419 (17 October). — P. 685. — DOI:10.1038/419685a.
  9. ↑ Block, Eric. Garlic and Other Alliums : The Lore and the Science : [англ.]. — RCS, 2010. — 432 p. — ISBN 978-0-85404-190-0.
  10. ↑ Баранов В. Д. Устименко В. Г., 1994, оа. 231—233.
  11. 1 2 3 4 5 Лук: как вырастить хороший урожай. kp.ru.
  12. ↑ Руководство по болезням лука. agrosnsk.ru.
  13. ↑ Сергей Кумов. Опасные грибные болезни лука: как предупредить и защитить культуру в поле. glavagronom.ru (10.05.2022).
  14. ↑ Валерия Всеволодовна Кривенко, Любовь Дудченко, Александр Сергеевич Козьяков. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения: Справочник. — Киев: Наукова думка, 1989. — С. 142.
  15. ↑ Лук репчатый (Onion). vidal.ru.
  16. ↑ Allium cepa (garden onion). worldspecies.org.
  17. ↑ Peter Rose, Sabine Widder, Jan Looft, Wilhelm Pickenhagen, Choon-Nam Ong, Matthew Whiteman. Inhibition of peroxynitrite-mediated cellular toxicity, tyrosine nitration, and α1-antiproteinase inactivation by 3-mercapto-2-methylpentan-1-ol, a novel compound isolated from Alliumcepa // Biochemical and Biophysical Research Communications. — 2003-03. — Т. 302, вып. 2. — С. 397–402. — ISSN 0006-291X. — DOI:10.1016/s0006-291x(03)00193-1.
  18. ↑ Абрикосов Х. Н. и др. Лук // Словарь-справочник пчеловода / Сост. Федосов Н. Ф.. — М.: Сельхозгиз, 1955. — С. 178. Архивированная копия.
  19. ↑ Мадебейкин, 1993, оа. 13.
  20. ↑ Species Allium cepa L.. wfoplantlist.org. WFO (июнь 2025).
  21. ↑ Лук. fao.org.
  22. ↑ ФАО (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
  23. ↑ Фермеры Чувашии начали поставки лука-севка в Республику Беларусь. mcx.gov.ru (1 февраля 2022).

Литература

[тоаде | тоаде чура]
  • Баранов В. Д. Устименко В. Г. Мир культурных растений. — М.: Мысль, 1994.
  • Белик В.Ф., Советкина В.Е. Овощные культуры и технология их возделывания. — М.: Агропромиздат, 1993. — С. 236—237. — 480 с.
  • Верзилин Николай Михайлович. Растения в жизни человека. — Л.: Детгиз, 1954.
  • Введенский А. И. Род 267. Лук — Allium L. // Флора СССР : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — Л. : Изд-во АН СССР, 1935. — Т. 4 / ред. тома В. Л. Комаров. — С. 199. — 760, XXX с. — 5175 экз.
  • Ло:Книга:Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения
  • Мадебейкин И. Н. Ядовитые растения // Пчеловодство : журнал. — 1993. — № 9. — С. 12—13.

Ло:Модельные организмы

Хьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Доакъашхо:Тоадархо/Хох&oldid=71058»