Доакъашхо:Тоадархо/Оахаранаькъан Баче Хьажбикар

Ло:Художник Оа́харана́ькъан Бачий Хьажбикар (эрс: Ахриев Хаджи-Бекр Бачиевич; ) — гӀалгӀай суртанча, бӀалгӀанча. ГӀалгӀай мехка эггара хьалхарагӀа хиннача балхаговзача суртанчех ва.

Биографи

Хьажбикар ваьв 1895-ча шера Фуртовге. 1904—1912 шерашка из деша ваьгӀав Буро тӀарча 1-ча боккъонца йолча училище, дика дешаш хиннав. Цул тӀехьагӀа из ваха дӀавахав Москве, деша эттав Исбахьален-кулгаговзала дешара пхьоале. Из Елизовета Федоровна тӀахьожаш дешарче хиннай. 1916-ча шера Хьажбикара тӀехдика чакхбаьккхар бӀалгӀаш еча гӀулакхах бола диъ шера баь бола практически болх. Цул совгӀа къаьстта исбахьален говзалаш а караерзаяьй цо, цул тӀехьагӀа ший мехка цӀавенав.

Болх

Дукха болх баьб цо пластикан даькъе: медальонаши, кулонаши, чопилгаши, Ӏасаши, кӀопилгаши яьй цо, иштта говза дахчан догамаш деш а хиннав из.

Советий Ӏаьдал оттача хана цо хьалхадаьккха ГӀалгӀай мехка хьайийлай гӀалгӀай хьалхара мохктохкама музей.

1927-ча шера денз хьинаре дакъа лоацаш хиннав археолого-этнографе экспедицешка цӀихезача археологаца Семёнов Леонидацеи, кавказтохкамхочунца Крупнов Евгенийцеи.

Исбахьален гойтаме духхьашха дакъа лаьцад 1931-ча шера. Хьекхача балхашта юкъе хиннад «Совнарком Горской республики в горах в 1919 году», «Лоамара колхоз» («Колхоз в горах»), «Мангал хьакха болха кхалнах» («Женщины, идущие на покос»), «Вид аула Знай», «ТхьабӀа-Ерда» («Храм Тхаба-Ерды»), «Истинг бар» («Изготовление ковра»), «Тувлавенна саг верзавар» («Лечение сумасшедшего»), «Маьтлоам тӀа баь текъам» («Моление на Столовой горе»), иштта кхыдараш.

1932-ча шера денз цо болх баьб ГӀалгӀай мохктохкама музея кулгалхочулла. Цо кулгал деча хана, Ӏилман-тохкама болх бизза дӀакхухьаш, нах тӀаозаш тархьар тохкама юкъ хиннай из. М. Д. Горожанский яхачох: «Белгалдаккха деза гӀалгӀай мохктохкама музее ший цӀерага хьежжа бизза болх беш йолга. Кавказа музеяшта юкъе 1933-ча шерашка из тӀехдика болх беш я».

1934-ча шера нах харца аькхбахарах из лаьца хиннав, КӀайча фордаи Балтикерча фордаи юкъе хьарсам доаккхача балхаш де Ӏовахийтав, бехк такха. Лаьцача хана, цун дукхагӀдола балхаш цӀи теха доагадаьд. Дисараш дайнад ГӀалгӀайи нохчийи мехках баьха, Казахехьеи Юкъерча Азеи Ӏобохийтача хана.

Кхелхав 1940-ча шера, мехках ваьккхача хана.

Цох дола дош

Евгений Игнатьевич Крупнов:

ГӀалгӀай оаламаш ӀотӀадахарца са безам бар ханал хьалха 30-ча шерашка кхелхача оригинальни гӀалгӀай суртанчеи тӀехдика саги волча Оахаранаькъ Хьажбикацара лерхӀам дӀахьокха. ГӀалгӀай багахбувцам сайна бовзийтарахи, иштта ГӀалгӀайчен Ӏалам сайна довзийтарахи со цунна хьалхашка декхарийла ва.

—

Халид Дудаевич Ошаев:

Оахаранаькъан Хьажбийкар оамалах сатийнеи, геттара гӀулакхацеи вар. Цкъа хаьттар аз цунга, даьттаца сурташ ишттал кӀезига хӀана дехк Ӏа аьнна. Йист ца хулаш, кисагӀа а кхайда, пиллан тӀехках яь, бий бизза миниатюраш хьалъараяьхар цо. Укхаза яр брошкаши, медальонаши, кӀаьгаш. Цхьа тамашийна меттигаца баь болх бар из. «Ер я са боккъонца болхговзал» — аьлар цо. Иштта зизаш деш хоза хеташ вар из. Дагалатт сона цо пиллан тӀехках яь тхьамкадоахкадерги баь йоӀ дӀалаьца зӀамига сармак.

—

Мухтаров («Грозненский рабочий» корреспондент):

Оахаранаькъанвар — чӀоагӀа дахчан говзанча. Цо пила тӀехкахи, нала къоахкахи яь яр дукха хоза миниатюраш. Цун балхаша меттигаца цецвоахар. Къаьстта хоза яьяр пудара кӀопилга кепа тӀа яь халхаювла лоамаро тӀайола миниатюра. Хоза я кхалсага юхь хьаяь нала къоахках яь медальон. Ширача Нохч-ГӀалгӀайчен пхьарий говзал дийнаяьяр цо.

—

Литература

• Зарема Ибрагимова. Царское прошлое чеченцев. Наука и культура. — М., 2009.
• Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 185—188. — 620 с. — 2000 экз.

ТӀатовжамаш

• Творчество и жизнь, как чистый родник (эрс.). ingushetia.ru/.