Чулоацамага гӀó

Доакъашхо:Тоадархо/Наьсарен шахьар

Википеди материал
муниципальни шахьар
Тоадархо/Наьсарен шахьар
эрс: Назрановский район
Паччахьалкхе  Россе Федераци
ЮкъейоагӀ ГӀалгӀайченна
Шийна чулоац 9 муниципальных образований
Админ. юкъ Наьсаре
Шахьара да́ МутаӀаланаькъан Ӏийсай Мувса
Муниципальни шахьара совета тхьамада Къоастой Эзмана[таржам де деза] Мувса
Тархьари географии
Хьаяь таьрахь 1924 шу
Лаьтта

430,40[1] км²

  • (4-гӀа моттиг)
Сахьата оаса MSK (UTC+3)
Охлой
Охлой

↗106 345[2] саг (2022)

  • (20,29 %, 2-гӀа моттиг)
Айхал 247,08 чел./км² (6-е место)
Къамаш гӀалгӀай, кхыбараш
Ди лелабераш сунний бусалбаш
Официальни метташ гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
ОКАТО 26 220
ОКТМО 26 605
Телефоний код 8732
Официальни мазаоагӀув
Наьсарен шахьар карта тӀа

Наьсарен шахьар (эрс: Назра́новский райо́н[3][4]) — ГӀалгӀай Мехкара административно-лаьттан цхьоаллеи муниципальни кхоллами (муниципальни шахьар).

Административни юкъ Нана-Наьсаре я ше шахьара юкъе йодаш а йоацаш.

Географи

[тоаде | тоаде чура]

Наьсарен шахьар ГӀалгӀай Мехка юккъерчеи малхбузехьарчеи даькъе улл. ГӀинбухе хьа цун гӀай да МагӀалбика шахьарца, малхбоалехьа — Шолжа шахьарцеи Илдарха-ГӀала яхача пхьен округацеи?!, зӀилбухехьа — ХӀирийчен ГӀалме шахьарца. Нана-Наьсареи Магаси цхьайолча моттигашка ХӀирийченца доазув долаш я, цхьабакъда вешта гобаьккха Наьсарен шахьар я царна гонахьа.

Доазув мишта къоастадаьд хьежача, дар дувцаш хилча, шахьар шин даькъах латт ала йиш йолаш я. ЗӀамагӀдолча малхбузехьарча даькъе ТӀой-Юрти, Долакха-Юрти ГӀайрбика-Юрт улл — ГӀалме атагӀенна аьттехьара ӀотӀалатт хьалхара шиъ, тӀаккха кхоалагӀъяр АргӀий босе тӀа улл.

Шахьара малхбоалехьарча даькъо а чулоац Шолжа АргӀий дакъа (Элбазкъийлоам[таржам де деза], 777,9 м), къулбехьехьа — Ӏаьржача лоамий  (эрс.) (гӀа. дакъа (Ӏаьлий-Юрт, ГӀаьзе-Ков, СурхотӀе, Яндаре цар босенаштеи царна юкъерча атагӀенашкеи ухк). Укх шахьаре латтача доккхагӀча лоамех лоархӀ Сайвеннадукъ яха лоам (1160,6), Ӏаьлий-Юртах зӀилбухен-малхбоалехьа латт из. ЗӀилбухехьара гӀинбухен-малхбоалехьа шахьара малхбоалехьарча даькъе Шолж да додаш, шахьаре долаш цох хьакхет цун ганаш а: Сурхохийи (цу тӀа латт СурхотӀе, цох шийх Кени Бари-Аьлеи[таржам де деза] да кхеташ), Наьсари (Наьсаренна юкхе гӀолла доагӀаш да из Шолжах Буро-КӀалха а кхеташ). Шолжа атагӀа ухкарех я Экажакъонгий-Юрт, Буро-КӀале, Пхьилекъонгий-Юрт, иштта къаьстта пхьен округ йола Магас. Иштта лоархӀаме хин объект лоархӀ Ӏаьлаха-Чуртен ор — Буро-КӀалеи, Пхьилекъонгий-Юртеи гӀолла додаш да из, цул тӀехьагӀа Шолжа АргӀага гӀолла МагӀалбика шахьаре а додаш.

Тархьар

[тоаде | тоаде чура]

ХӀанз Наьсарен шахьар йолча метте нах ба́ха дукха ха я. Тайп-тайпарча къамаша къувсаш, цкъа гӀаьбартошка а кхоачаш, тӀаккха юха гӀалгӀашка а кхоачаш хьаденад цун тархьар. Цул тӀехьагӀа гӀалгӀай лоамара шаьрача ӀокӀалабовла болабенначул тӀехьагӀа юха юрташ а йийхка, керда шахьар хьахиннай цига наьсархой шахьар. Цу къаьнарча гӀалгӀай шахьарца дувзаденна шахьара тархьар а.

Таханарча Наьсарен шахьара гаргга хӀама 1924-ча шера хьахиннай административно — из вӀашагӀъеллай ГӀалгӀай автономе областа лоаттаме. 1944—1957-ча шерашка гӀалгӀай мехках баьхачул тӀехьагӀа Наьсаренах Коста-Хетагурово хьаяь хиларга хьежжа, шахьарах а Коста-Хетагуровски аьнна цӀи тиллай. Нохч-ГӀалгӀай Автономе Советий Социалистически Республика вӀашагӀйоаккхача хана 1991—1992-ча шерашка ГӀалгӀайче йисай шахьар.

Муниципальни шахьара статус Наьсарен шахьара́ 2009-ча шера мара еннаяц[5]. Цу хана юкъейихьай цунна юрта хьисапе моттига статус йола 10 муниципальни кхоллам а[5].

Бахархой

[тоаде | тоаде чура]

Ошибка скрипта: Модуля «Statistical2» не существует.

Ошибка скрипта: Модуля «Statistical2» не существует.

Къамашцара лоаттам

Ерригроссе хьисап деш 2002-чеи 2010-чеи шера дӀаяздаьчох[6][7]:

Хьисап даь шу20022010
гӀалгӀай75 078
(88,31 %)		86 551
(98,52 %)
нохчий9 225
(10,85 %)		176
(0,20 %)
эрсий112
(0,13 %)		109
(0,12 %)
кхыбараш606
(0,71 %)		1 015
(1,16 %)

Муниципально-лаьттан оттам

[тоаде | тоаде чура]
Наьсарен шахьара юрта хьисапе моттигаши, иззамо цӀи йола юрташи
     Ӏаьлий-Юрт      Буро-КӀале      ГӀаьзе-Ков      Долакха-Юрт (гӀинбухехьарча ГӀайрбика-Юртаца)      ТӀой-Юрт      Пхьилекъонгий-Юрт      СурхотӀе      Экажакъонгий-Юрт      Яндаре

2010-ча шера денз Наьсарен муниципальни шахьара лоаттаме 9 юрта хьисапе моттиги 10 нах ба́ха моттиги я.

№Юрта хьисапе
моттиг		Административни
юкъ		Нах ба́хача
моттигий
дукхал		БахархойМайда,
км²
1Ӏаьлий-ЮртӀаьлий-Юрт1↗6948[2]65,19[1]
2Буро-КӀалеБуро-КӀале1↗11 651[2]9,00[1]
3ГӀаьзе-КовГӀаьзе-Ков1↗2048[2]21,00[1]
4Долакха-ЮртДолакха-Юрт2↗7786[2]51,40[1]
5ТӀой-ЮртТӀой-Юрт1↗18 834[2]70,18[1]
6Пхьилекъонгий-ЮртПхьилекъонгий-Юрт1↗16 370[2]119,70[1]
7СурхотӀеСурхотӀе1↗13 295[2]16,00[1]
8Экажакъонгий-ЮртЭкажакъонгий-Юрт1↗19 876[2]43,90[1]
9ЯндареЯндаре1↗9537[2]34,03[1]

2009-ча шера муниципальни шахьаре 10 муниципальни кхоллам хиннаб юрта хьисапе моттига статус а йолаш[5][8].

2010-ча шера ГӀайрбика-Юрт юрта хьисапе моттиг хинначара дӀа а яьккха Долакха-Юртах дӀатехай[9].

Нах баха моттигаш

[тоаде | тоаде чура]
№Нах ба́ха моттигТайпаБахархойЮрта хьисапе
моттиг
1Ӏаьлий-Юртюрт↗6948[2]Ӏаьлий-Юрт
2Буро-КӀалеюрт↗11 651[2]Буро-КӀале
3ГӀаьзе-Ковюрт↗2048[2]ГӀаьзе-Ков
4ГӀайрбика-Юртюрт↗258[10]Долакха-Юрт
5Долакха-Юртюрт↗7158[10]Долакха-Юрт
6ТӀой-Юртюрт↗18 834[2]ТӀой-Юрт
7Пхьилекъонгий-Юртюрт↗16 370[2]Пхьилекъонгий-Юрт
8СурхотӀеюрт↗13 295[2]СурхотӀе
9Экажакъонгий-Юртюрт↗19 876[2]Экажакъонгий-Юрт
10Яндареюрт↗9537[2]Яндаре

Галерей

[тоаде | тоаде чура]


ЦӀихеза шахьархой

[тоаде | тоаде чура]

Наьсарен шахьарера хьабаьннаб дукха цӀихеза гӀалгӀай (Хьажа [[ОагӀат:}}

Хьажа иштта

[тоаде | тоаде чура]

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Республика Ингушетия. Общая площадь земель муниципального образования (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года Федеральная служба государственной статистики (эрс.) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 26.04.2022.
  3. ↑ Наьсарен шахьара 235 шу дизад (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
  4. ↑ Матенаькъан Илез. Йоккхача паччахьалкхен тӏехьлен хоржамаш // Сердало, 20.03.2018 (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 12.11.2025. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 27.03.2019.
  5. 1 2 3 Закон РИ от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа» (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
  6. ↑ Этнокавказ. Национальный состав Назрановского района по переписи 2002 года (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
  7. ↑ Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 12.11.2025. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 6.03.2016.
  8. ↑ Закон РИ от 17 декабря 2009 года № 62-РЗ «О внесении изменений в Закон Республики Ингушетия „Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа“» (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
  9. ↑ Закон РИ от 13 февраля 2010 года № 5-РЗ «Об объединении муниципальных образований сельское поселение Долаково и сельское поселение Гейрбек-Юрт в Назрановском районе» (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
  10. 1 2 ГӀалгӀай Мехка бахархой дукхал, уж бахача моттигашка гӀолла (01.01.2019) (эрс.).

Ссылки

[тоаде | тоаде чура]

Ло:Населённые пункты Назрановского района Ло:Муниципальные образования Назрановского района

Хьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Доакъашхо:Тоадархо/Наьсарен_шахьар&oldid=70697»