Доакъашхо:Тоадархо/Малхбоале
Малхбоале (я) (эрс: восток) — Лаьттан йовкъал аьттехьа йола дунен оагӀув. Малхбоален лостам гӀинбухени зӀилбухени лостамашта перпендикулярни ба, Лаьттан географе шодашта перпендикулярни. Иштта малхбузенна духьала а я. Малхбоалехьа бола лостам +90° ба геодезе Ӏазмутах, иштта −90° ба айламӀилманчоа.
Эрсий меттала малхбоале — В алапаца белгалйоаккх, къамашта юкъе — E (ингал: east яхачох).
Ди-бийса нийслуча хана малх нийсса малхбоалехьа хьалбоалл.
Этимологи
[тоаде | тоаде чура]ГӀалгӀай меттала «малхбоале» укх дунен лостамах алара бахьан да цу оагӀорахьара малх хьалбоалаш хилар.
Эрсий «восток» яха дош киназа-славяьний метта тӀара хьаийца да. Къаьнарча славаьний меттала из дош «въстокъ» аьнна яздора, калька хиннай из яний «ἀνατολή» яхачох[1].
Ингалсий «east» яха дош гарга да немций «ost» яхача деша́и ширача скандинавий «austr», яхачоаи, латиний «aurōra» яхачоа гарга да из. Ширача ингалсий меттала из дош «ēast» аьннеи (белгалдош), «ēastan» аьннеи (куцдош) «ēaste» аьннеи (цӀердош), уж дешаш хьалхагерманхой «*aust-» яхача тӀара доагӀаш да, дош-дешаца нийсдича «малхкехтаргахь» хул из, из дош да хьалхахӀиндий-европахой «*aus-» («лепа») яхача тӀара доагӀаш а[2]. Юкъерча ингалсий меттала из дош «est» аьнна яздаьд[3].
Навигаци
[тоаде | тоаде чура]Лаьттан хӀанзарча мехкасурташ тӀа малхбоале дукхага йолча хана аьттехьа латт. Цу тайпара барт къулба лелаяра тӀара доагӀаш да, цо магнита гӀинбухе къулбан кӀолх йолча оттаю. Цхьабакъда дунений лаьттансурташка (Сахулача седкъа е Урана) аьрда оагӀув йолча оттаю малхбоале, уж дуненаш юхамаччахьа кхестандаь.
Нийсса малхбоалехьа латт малхи бутти Ло:Равноденствие хана.
Товшхала чу
[тоаде | тоаде чура]Малхбоале малх хьалбоала оагӀув я; хьежачоа бӀаргагу из цигара арабоалилга. Малхбоале дуккхача динашка ювц, жӀаргахой ди хьахилалехь хинначаргахь а. ЖӀаргахой киназаш доттача хана а дунен оагӀонаш теркал еш хиннай[4][5].
Алтари православных церквей и лютеранских кирок обращены на восток, колокольни — обычно к западу; приподнятый конец нижней перекладины креста на куполе церкви указывает на север; алтари католических костелов обращены на запад[6]
Малхбоале макрорегион санна
[тоаде | тоаде чура]Малхбоале аьнна оалаш хул Азе мехкашта доагӀаш долчох (цунца цхьана Европа «малхбузехьара дуне» да). Термин европерча мехкашка хьахиннаяле а, Ази боккъонца Лаьттан географе йовкъал малхбоалехьа йоалл.
Белгалдаккхар
[тоаде | тоаде чура]- ↑ Происхождение слова восток. Этимология слова восток. Lexicography.online (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
- ↑ east (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Etymonline.
- ↑ East Definition & Meaning (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Dictionary.com.
- ↑ Orientation of Churches (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Catholic Encyclopedia. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 3.12.2013.
- ↑ Peters, Bosco Architectural Design Guidelines 1 (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Liturgy.co.nz (30 бекарга 2012). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 3.12.2025.
- ↑ А. А. Евдокимов. Военная топография. Пособие для практических занятий. — Санкт-Петербург: ГУАП, 2008. — С. 152. // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (30.09.2021)
Литература
[тоаде | тоаде чура]- Восток // Брокгаузеи Ефронеи зӀамагӀа дола энциклопеде дошлорг : 4 т. — СПб., 1907—1909.