Доакъашхо:Тоадархо/Лоамий система

Лоамий система — вӀаший йисте хиларах цхьан лоархӀаш а дола, морфологе цхьоагӀо а йола, цхьа хьахилара бахьан а дола лоамаш (е лоамий доккха дола да́къа)^[1]. Лоамий система латт лоамий довкъехи, лоамий массивехи, лоаменех, лоамашта юкъерча чукхийттача моттигехи, атагӀенехи. Лоамий системан къаьстта йола рельефа цхьоалленаш (довкъаши, чукхийттаченаши) лоамаш хьахилара процесса цхьан механизма дакъа да шоайла дувзаденна дола.

Юкъара хоам

Лоамий система яха кхетам каст-каста «лоамий мохк» яхача терминца вӀашкайоагӀаш хул, цхьабакъда цун дакъа а хила йиш йолаш я из, массехк лоамий мохк чулоацаш а хила йиш йолаш я. Иштта лоамий тӀехкар яха термин а я — массехк лоамий система я из цхьан оасагахь йӀаьхъенна улаш йола. Цхьан лоаман система чу, дукхагӀа мел йолча хана, лоамий цхьа тайпа хул — вӀаштадийтта́раш, тархеш яраш, лелхараш, кхыдараш. ДукхагӀча хана, лоамий система цхьа къаьсттайолча Лаьттан чкъора (эрс.) (гӀа. тектонически элемента́: лоаман породаш тоӀа а луш хобалуш долча къонача вӀаштадийттача областашта; чкъор дӀахьаозалуча рифта (эрс.) (гӀа. зонашта; шира лоаман породаш блокаш хьа а хулаш оарда а оардаш, уж кхыча́р хьалъайъеш йолча активизированни платформашта^[1]. Эггара йӀаьхагӀа йола лаьтта тӀара лоамий система ЗӀилбухерча Америкера Андаш я — 9000 км, форда чу эггара йӀаьхагӀа лоамий система Малхбузерча оакафорда гӀинбухера дукъ да — 8200 км^[2]

СССР лоамий системаш

1959-ча шера СССР пошта маркий сери арахийца хиннай лоамий системашта хетаяь:

Горы СССР на почтовых марках
Урал.
Чусови хий.
Кавказ.
Рица (эрс.) (гӀа. Ӏам.
Сибаре.
Лена (эрс.) (гӀа. хий.
Фордйистера йист.
Юкъера Ази.
Искандеркуль Ӏам.
Байкал (эрс.) (гӀа. Ӏам.
Алтай.
Белуха лоам болча.
ГӀирма (эрс.) (гӀа..
Гурзуфах гаьна доацаш.
Хибина лоамаш.

Лаьттан керттера йола лоамий системаш

Лоаман Алтай
Моалой Алтай
Альпаш (эрс.) (гӀа.
Андаш (эрс.) (гӀа. (Андай Кордильераш)
Аппалачи
Атлас
Пиринеяш
Доккхий Гималаяш
Малхбоалера Гималаяш
Йоккха Кавказ
ЗӀамига Кавказ
Тянь-Шань
Памир
Гиссаро-Алай
Гиндукуш
Гималаяш (эрс.) (гӀа.
Каракорум
Куньлунь
Кордильераш
Саянаш
Урал (эрс.) (гӀа.^[3]^[4]

КхерпатӀе (эрс.) (гӀа.

Белгалдаккхар

1 2 Под редакцией проф. А. П. Горкина. горная система // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: Росмэн (эрс.). — 20069.
↑ Крупнейшие горные системы мира (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).
↑ Гвоздецкий Н.А., Голубчиков Ю.Н. Горы. — М.: Мысль, 1987. — 339 с.
↑ География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Главный редактор А.П. Горкин. — М.: Росмэн-Пресс, 2006. — 624 с. — ISBN 5-353-02443-5. // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (1.05.2016)

[С-1] 1 2 Под редакцией проф. А. П. Горкина. горная система // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: Росмэн (эрс.). — 20069.

[2] Крупнейшие горные системы мира (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар).

[Г-3] Гвоздецкий Н.А., Голубчиков Ю.Н. Горы. — М.: Мысль, 1987. — 339 с.

[СИЭ-4] География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Главный редактор А.П. Горкин. — М.: Росмэн-Пресс, 2006. — 624 с. — ISBN 5-353-02443-5. // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (1.05.2016)

[1]

[2]

[3]

[4]