Чулоацамага гӀó

Доакъашхо:Тоадархо/Бусалбаш

Википеди материал

ИСЛАМ
Ислама пхи бӀоагӀа
Имана бӀоагӀий
Тархьари викалаши
Ди лелабар/Ӏомабар
Культуреи юкъарлеи
Хьажа иштта
Ков «Ислам»     Category     Викицитатник     Викитека     Викихоамаш     Викиларма
Каире ламаз ду нах бийхка сурт, Жан-Леон Жером

Бусалба (Ӏар. مسلم‎ муслим, кх. кеп مسلمة‎ муслима(т)) — ислама тӀехьавазар.

Бусалбашта керттера дола супа йоазув Къуръан (КъорӀа) да. Къуръан Джабраил малайкага гӀолла АллахӀа ший Элчанга ﷺ доссадаь ший къамаьл да. Бусалба нах Къуръанои Ӏаламнаха гулламашка гулдаьча хьадисашкеи, суннато, яхар де дезаш ба бусалба нах[1].

Бусалба вола саг АллахӀ цаӀ веш ва — АллахӀ воацар Ӏибадат де хьакъ долаш кхы даьла ца хилар. АллахӀах бола хоам аль-Ихляс сурата чу ба цхьан даькъе: АллахӀ цаӀ ва, цхьанна хӀаманна эшам болаш вац, е ваь а вац цунна, е из а ше ваь вац. Бусалба наха йох цар шоай дин дукхача пайхамарашка гӀолла (масала, Нухь  (эрс.) (гӀа., ИбрахӀим, Муса  (эрс.) (гӀа., Ӏийса  (эрс.) (гӀа.) хьабенилга лоархӀ юххера Къематди даллалца цхьан кепара а болаш[2]. Исламо хьаяхачох, Къуръан мел доацаш деза йоазонаш хийца да[3], тӀаккха Къуръан цаӀ хувца ца луш хургдолаш да[4]. Бусалба наха Мухьаммад ﷺ тӀеххьара АллахӀа Элча хиларца тӀаэц шийна тӀехьа кхы пайхамар хургвоацаш волча («Пайхамарий махьар»).

Ӏарбий муслим (Ӏар. مُسْاِمْ‎) яхача деша маӀан да — «АллахӀа мутӀахьвийрзар» аьнна, Ислам (Ӏар. اِسْلاَمْ‎)[5]. ГӀалгӀай дош доагӀаш да Ӏарбий метта тӀара, цигара муслим гӀалгӀашка хьачудоагӀача юкъа «м» алап «б»-нах хувца а денна хьахиннад из. ГӀалгӀай меттала цхьан сагах лоацца бусалба ала а йиш я из дош цӀердош а долаш, бусалба саг ала а йиш я хьалхарча дешах белгалдоши шоллагӀчох цӀердоши деш. Эрсий меттала мусульманин оал, тӀаккха Россе импере царех магометане а, басурмане а оалаш хиннад[6][7][8].

Афганера нах Баги Бабуре, Кабул ламаз деш боахк

Бусалба наьха декхараш

[тоаде | тоаде чура]

Саг бусалба хургволаш из шахӀадат доалде дезаш ва: «Аз тешал ду АллахӀ воацар кхы даьла цахилар, иштта а тешал ду аз Мухьаммад АллахӀа элча хилар» аьнна. ШахӀадат доалдаьчул тӀехьагӀа деррига дин лораде дезаш ва бусалба саг, шахӀадат доацаш ислама бӀоагӀех лоархӀаш да иштта ламаз а, Мархий бетта марха кхабар а, загат дӀадалар а, Макка хьажол дар а[9][10].

Ислама бӀоагӀел совгӀа иштта имана бӀоагӀий а да. Царех цаӀ мукъа къоабал ца диро саг кераста ву. Царех лоархӀаш да:

Мухьаммад Пайхамара ﷺ даӀватал хьалхагӀа

[тоаде | тоаде чура]

Къуръана тӀа мел хьоахавеш вола пайхамари элчеи, иштта царна тӀехьа мел ваьзари бусалба лоархӀаш ва. Аль-Ӏимран сурата 52-ча аята тӀа Ӏийсай хьаварийюнаша оал: «Тхо АллахӀа гӀончий да, АллахӀай им диллад оах. Хьо теш хила тхо бусалба хилара!» аьле[12]. Къуръан доссалца бусалба нах дезача йоазонаша яхар деш хинна хила безаш хиннаб: Мусайна дессача Товратои, Давуда дессача Забурои, Ӏийсайна дессача Инжилои яхар, АллахӀа салам моаршал хилда царна массанена а.

Дуне тӀа шоаш бусалба лоархӀа нах, проценташках (Пью яхача тохкамаш деча юкъарченгара)
Абсолютни таьрахьагӀа шоаш бусалба лоархӀача наьха мехкасурт (Пью яха тохкамаш ду юкъарче, 2009)

Шоаш бусалба лоархӀача наьха таьрахь 1,7 млрд саг лоархӀ гаргга хьисап деш хилча[13]. Хоам боаржабеча гӀирсаша ислам дуне тӀа шоллагӀа боагӀа ди ба оал, иштта эггара сихагӀа боккхахулаш бола ди ба а оал[14][15].

Шоаш бусалба ба оаларех 90 %-о шоаш сунний ба оал яхаш да[16]. Царна тӀехьа йоагӀаш йола тоаба шиӀий яр я (10 %)[17].

Бусалба нах эггара дукхагӀа бах оал ХӀиндонезе, цига дунен таьрахь 12,7 % саг вах аьнна белгалдоах, цунна тӀехьа йоагӀаш я Пакистан (11,0 %), тӀаккха Бангладеш (9,2 %), цул тӀехьагӀа Мисаре (4,9 %)[18]. Бусалба наьха зӀамагӀа дола доакъош дахаш да иштта ХӀиндехьа, Ченкехьа, Эрсече, Къулбаседа Македонехьа, ХӀабише, иштта кхыча а.

Бусалбаш Эрсече

[тоаде | тоаде чура]

2002-ча шера хьисап деш ерригроссе нах дӀаязбаьчох, дукхагӀа бусалба лоархӀаш долча къамий нах 16,5 млн саг ва аьнна Ӏодагарваьв, из хул мехка мел вахачох 11 % гаргга саг. Карарча хана бусалба лоархӀаш 40 гаргга къам да Эрсече: абазинаш  (эрс.) (гӀа., маӀарлой  (эрс.) (гӀа., агӀлой  (эрс.) (гӀа., аьдагӀий, гӀозлой, гӀалгӀай, гӀиргӀизой, башкортой, доаргӀой, гӀаьбартой, казахаш, негӀий, лаьзгий, цӀахбий, тӀабасрой, татрий, узбекий, нохчий, гӀирмахой, сибарера татрий, иштта кхыбараш а[19].

Белгалдаккхар

[тоаде | тоаде чура]
  1. ↑ The Qurʼan and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained (ингл.). — SkyLight Paths Publishing, 2007. — P. 21—. — ISBN 978-1-59473-222-5.
  2. ↑ Е. А. Фролова. История арабо-мусульманской философии. Средние века и современность  — М. 2006. С. 7..
  3. ↑
    • F. Buhl, "Muhammad", Encyclopaedia of Islam Online
    • Hava Lazarus-Yafeh, "Tahrif", Encyclopaedia of Islam Online
  4. ↑ Submission.org, Quran: The Final Testament, Authorized English Version with Arabic Text, Revised Edition IV,ISBN 0-9729209-2-7, p. x.
  5. ↑ Commentary on the Qur’an, Razi, I, p. 432, Cairo, 1318/1900
  6. ↑ Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. — Чудинов А. Н., 1910.
  7. ↑ Толковый словарь Даля. В. И. Даль. 1863—1866.
  8. ↑ Толковый словарь Ушакова. Д. Н. Ушаков. 1935—1940.
  9. ↑ Hooker, Richard arkan ad-din the five pillars of religion. United States: Washington State University (14 кӀимарса 1999). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура укх дийнахьа: 3.12.2010.
  10. ↑ Religions. The World Factbook (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). United States: Central Intelligence Agency (2010). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
  11. ↑ Столпы веры (имана) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). www.islam.ru. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
  12. ↑ Аль ‘Имран 3:52
  13. ↑ Махди Мухсин, Annemarie Schimmel, Малик Фазлур Рахман. Islam Encyclopædia Britannica.
  14. ↑ The List: The World's Fastest-Growing Religions (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Foreign Policy (14 маьтсела 2007). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
  15. ↑
    • Все параметры шаблона {{cite web}} должны иметь имя. Islam Today. Islam: Empire of Faith (2000) (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Public Broadcasting Service. — «Islam, followed by more than a billion people today, is the world's fastest growing religion and will soon be the world's largest...»  ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
    • Understanding Islam. Susan Headden (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). U.S. News & World Report (7 бекарга 2008). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
    • Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Adherents.com. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
  16. ↑ Islamic Beliefs, Practices, and Cultures. — Marshall Cavendish, 2010. — С. 352. — ISBN 0-7614-7926-0.. — «A common compromise figure ranks Sunnis at 90 percent.».
  17. ↑ Shīʿite (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). Encyclopædia Britannica Online. — «Shīʿites have come to account for roughly one-tenth of the Muslim population worldwide.»  ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
  18. ↑ Number of Muslim by country (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). nationmaster.com. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.
  19. ↑ Алов А.А., Владимиров Н.Г. Мусульманские этносы России (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам — тархьар). М.: Институт Наследия, 1996. — 122 стр. ISBN 5-86443-024. ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 5.11.2025.

ТӀатовжамаш

[тоаде | тоаде чура]
Хьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Доакъашхо:Тоадархо/Бусалбаш&oldid=70647»