Доакъашхо:Тоадархо/Аль-МасӀуди

Ӏали аль-МасӀуди
Ӏали аль-МасӀуди
	Ӏар. أبو الحسن ، علي بن الحسين المسعودي‎
	; аль-МасӀудичо оттадаь дунен сурт
Ваь ха	896
Ваь моттиг	БагӀдад, Ӏаббасидий халифат
Кхелха ха	956
Кхелха моттиг	ФустӀатӀ (эрс.) (гӀа., Ихшидидий паччахьалкхе
Ӏилман дакъа	тархьар, географи
ЦӀихеза ва; укх бахьан	яздаьд «Дошо баьши жовхьарий гувнаши» (Ӏар. مُرُوج ٱلذَّهَب وَمَعَادِن ٱلْجَوْهَر‎ [Муру́дж аз-ЗахӀаб ва маӀадзин аль-жавхӀар], 947), «Белгалдаккхари зембаккхари» (Ӏар. التنبيه والإشراف‎ ат-ТанбихӀ валь-ишроаф, 956)

Ло:Арабское имя

Абу аль-Хьасан Ӏали ибн аль-Хьусайн аль-МасӀу́ди (Ӏар. أبو الحسن ، علي بن الحسين المسعودي‎, 896 гаргга шу, БагӀдад, — [956 год|956]]-ча шера тов бутт^[1], ФустӀатӀ (эрс.) (гӀа.) — Ӏарбий Ло:Историк, Ло:Географ, Ло:Путешественник. Хьалха къаьст-къаьстта хинна беррига тархьарахи географехи бола хоам гулбеш геттара боккха лоадам болаш юолх цо барах «Ӏарбий Геродот» аьнна цӀи яьккхай. Ибн Халдуна берригача тархьархой «имам» аьнна цӀи яьккхай цох.

Баь никъ

Аль-МасӀуде вахарах хоам ер ма бий аьнна бисабац. Цун ший йоазонех хьакхетаде йиш яр да из БагӀдаде ваь хилар. Пайхамара ﷺ асхьаб хиннача ӀабдуллахӀ ибн МасӀуда цӀен тӀара саг хиннав из. Дуккхача шерашка лийнначул тӀехьагӀа Дамаске ва́ха хайна хиннав из, цхьабакъда ши шу даьннача гӀолла ФустӀате (эрс.) (гӀа. дӀакхелхав из, цига яздаьд цо «Белгалдаккхари зембаккхари» яха ший жай.

Аль-МасӀудичо ший Ӏаббасидий халифата тайп-тайпарча лаьтташка никъ беча хана, иштта ХӀиндехьа а, Кавказе а, цул совгӀа Къаспий форда йисте дадача лаьтташка а, Шаьме а, Ӏарбий ахгӀайрен тӀа а, Мисаре а. Цхьаболча тохкамхошта хет из Ченкехьа а, Занзибаре (эрс.) (гӀа. а, Шри-Ланка (эрс.) (гӀа. гӀайренашка а, кхыметтала Мадагаскаре (эрс.) (гӀа. а кхаьча хинна хила мег аьнна. Аль-МасӀудичо ший балхашка Шира эрсий паччахьалкхе (эрс.) (гӀа. а ГӀажарой каганат (эрс.) (гӀа. а хьоахаю, цу мехкай тархьарах лаьца чӀоагӀа лоадам бола хоам ба цар чу.

Балхаш

Тайп-тайпарча йоазонашка аль-МасӀудечун да яхаш ткъаьннел совгӀа болх ба хьоахабеш, царех ба Дохьажах дола жай а. Царех кӀезигагӀа дале ворхӀ тархьарахи географехи да. Цо ший деррига вахар Ӏо а дилла 30 том йолаш язбаь бола — «Заман хабараш» («Ахбар-аз-заман») яха жай дайна дӀадаьннад, цунна тӀаяздаь хинна «Юкъера жай» («Китаб аль-авсатӀ») а иззамо доадаьд. «Заман хабараш» яхар лоац а даь яздаь дола Мурудж аз-захӀаб ва маӀадин ал-джава́хӀир («Дошо баьши жовхьарий гувнаши») яха чоалхане цӀи йола болх бисаб. Валалехь дукха ялалехь аль-МасӀудичо ший Китаб ат-танбихӀ ва-л-ишроаф («Белгалдаккхареи зембаккхареи жай») яха болх язбаьб хьалха яздаьча балхашкара хоам тоа а беш, из жай вай заманга кхаьчад.

«Дошо баьш» яхара 132 даькъах латт.

Хьалхара дакъа латт дуне кхолларахи, товрата тӀарча дувцарахи. ДӀахо аль-МасӀудичо ХӀиндехьени, Янехьени, Румеи латтача юкъарлон вахарахи цун ширача къамий оамалахи язду, цунца цхьана цу юхаювц Птолемея система, мехкалах, ханоргех, дезагӀча элгацех уйла ю. Политика ювцарца цхьана социально-экономикан а, дина а хаттараш дувц, дина хаттараш бусалба дараш хинна ца Ӏеш, хӀиндий дина а, цӀарматала (эрс.) (гӀа. а, жӀаргахой дина а хаттараш дувц. 845-ча шера ийцача аль-Джарми яхача лаьгара аль-МасӀудичо дӀаяздаьд Ваьзаренца гӀай долаш славаьний (эрс.) (гӀа. паччахьалкхе уллилга. 912—913-ча шерашка эрсий Къаспий форда тӀа тӀемца бахалга хьадийцачул тӀехьагӀа аль-МасӀудичоа боккъонца болаш бола текхам Идал Танаца е Азова фордаца хотташ дола хий да хетаденнад^[2].
«Дошо баьй» шоллагӀа да́къа ишта чӀоагӀа терко тӀаозилга лархӀац. Цу тӀа тӀагӀоллада́ ат-ТӀобареи кхыча тархьархошеи яздаь дола хоамаш хьатӀаяздаьд юкъ-юкъе шортта бегаши сакъердаме дувцараши чуяздеш.

Аль-МасӀудичун балхаш цхьан оагӀорахьа чӀоагӀа лоадам бола тархьара хилламаш кӀоаргга дувцаш да, хӀаьта вокха оагӀорахь дуне тӀа хила йиш йоацаш дола оаламаши къамаьлаши чудолаш да, уж фаьлгаш хийла «Эзари цхьа бийса» яхачоа тӀехьадусаш дац, хьагучох, царца ийна а да цун хоамаш боккъонца. Юкъерча бӀаьшерашка хиннача кхыча географаша мо, кхы Ӏа яха уйла ӀотӀа а ца йохийташ шийна тайп-тайпарча таьргахошкареи, наькъахошкареи гаьнарча мехкаех лаьца хеза къамаьлаши дувцараши ӀотӀадаьхад ший балхашка.

Белгалдаккхар

↑ Крачковский И. Ю. Избранные сочинения. — М., Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1957. — Т. 4. — С. 171.
↑ Згурская М. П. Географические открытия (Путешествия ал-Масуди)

Таржамаш

Абу-л-Хасан `Али ибн ал-Хусайн ибн `Али ал-Мас`уди. Золотые копи и россыпи самоцветов [История Аббасидской династии: 749—947 гг.] / сост., пер. с араб., прим., комм. и указатели Д. В. Микульского. М: Наталис, 2002. 800 с. (Серия: Восточная коллекция). ISBN 5-8062-0058-2

Литература

Гаркави А. Я. Из сочинений Абуль-Хасана Али ибн-Хуссейна, известного под прозванием Аль-Масуди (писал от 20 или 30 до 50-х годов X века по Р. X.) // Сказания мусульманских писателей о славянах и русских (с половины VII века до конца X века по Р. Х.). — СПб., 1870.
Микульский Д. В. Арабский Геродот / Отв. редактор Л. Ю. Сергиенко. — М.: Алетейа, 1998. — 229 с. — («VITA MEMORIAE»). — 3000 экз. — ISBN 5-89321-014-X.

Ссылки

Аль-Масуди. — Восточная литература яхача мазаоагӀон тӀа.
Масуди // Доккха советий энциклопеди : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

[1] Крачковский И. Ю. Избранные сочинения. — М., Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1957. — Т. 4. — С. 171.

[2] Згурская М. П. Географические открытия (Путешествия ал-Масуди)

[1]

[2]