БоргӀа-Каш

БоргӀа-Каш
	Къубба
БоргӀа-Каш
	Могила Боргана
	; 2013-ча шера даьккха сурт
Паччахьалкхе	Россе Федераци
Юрт	Пхьилекъонгий-Юрт
Конфесси	Ислам
ГӀишлон тайпа	элгац
Хьалхара хьоахадар	XVI бӀаьшера юкъ
Хьаделлар	XV бӀаьшу
Статус	ОКН № 0610047000№ 0610047000
	Медиафайлаш Викиларма чу

БоргӀа́-Каш (эрс: Могила Боргана) — доханза диса Къулбаседа Кавказерча ширача бусулба сийленгех дола, федеральни лоархӀам бола ГӀалгӀайчен сийленг. Къубба ягӀа моттиг я Пхьилекъонгий-Юрт. Из паччахьалкхено лораеш я.

Белгалонаш

Къубба ягӀа ГӀалгӀай Мехка Наьсарен шахьаре Пхьилекъонгий-Юрта гӀинбухен-малхбузен йисте, Шолжа довкъа гана аьрда берда тӀа. Форда тӀехен тӀара лакхал — 652 м.

Из кӀай бесса гӀишло я 5,5 метр йӀаьхеи, 4 метр шереи, 3,2 лакхеи. Цун йиъсаьна лард я, герга тхов ба. ЗӀилбухегахьа моартал ягӀа, нах дӀачууха Ӏарбий меттала йоазув тӀадола зӀил-кхерех латта моттиг белгалйоаккхаш. Йоазоно хоам бу, элгац хӀижрата 808-ча шера де́гӀа́лга (1405 шера аьтинга бетта 29-ча дийнахьа — 1406 шера аьтинга бетта 17-ча дийнахьа), Худайнада воӀ Бек-Султан дӀаволлара духьа.

БоргӀа́-Каш Ӏаьдало лорадеш тархьареи товшхалеи сийленг да. Тайп-тайпарча ханашка из тахкад Семёнов Л. П., Щеблыкин И. П., Лавров Л. И.^[1]. ЦӀера овлага хьежжа, Ӏилманхоша сийленг дувз боргӀаной яхача этнотоабанца — гӀумкий къаман субэтносаца^[1].

Тархьар

Цхьадолча хоамаша яхачох, къубба еттар сув я шийна везаш хиннача зӀамсага Бек-Солтий БоргӀа́ каша тӀа. Кхыча оалама тӀа дувц, ГӀалгӀай Мехка вахаш хиннав Ӏарбий шейх яхаш, Темарлана Бурхан-хана асхьаб. Цо ше валар гарга кхаьчалга зийча, ше дӀаволла моттиг белгалъяьккха хиннай, эрий ара инкалца араваьнна. Къубба еттай, инкал сецачча метте. Наха яхачох, дукхача шерашка цун боарза тӀара кхаьчача Ӏажий хьаж хьаихай. ХӀанзарча Ӏилманхоша, къуббан тархьар дувз боргӀаношцеи негӀешцеи. Цига дӀавелла воал йоах цхьан хана хӀанз Яндаре уллача ваьха Узбек. Кавказа къамашца дика товш ваьха вола Узбек, Темар хьатӀавеначул тӀехьагӀа, ГӀалгӀай мехкара дӀавахав, цхьабакъда, васкет даьд ше цу метте дӀаволла аьнна. Къубба дуказза аьхка хиннай, ганз лохаш. Эггара тӀехьагӀа из аьхкай XIX бӀаьшера тӀехьарча шерашка. 1876-ча шера хьам хинна дакъа лочкъадаь дӀадихьа хиннад Москве. 1980-ча шерашка мехкдаьтта чудола пед чухийца, лотаяь хиннай къубба^[2]. 1910-ча шерашка юхерча бахархоша тоаяь хиннай гӀишло. Пенех сигала бесса басар хьекхад. Иштта дувцаш хиннад чувала йиш цахилар, чуваьлча чӀоагӀа мух боал яхаш^[3]. Къубба латта 600 совгӀа шу да. Из юкъейихьай федеральни маьхе долча сийленгашта.

Сурташ

БоргӀа-Каш, тӀера куц
БоргӀа-Каш, ниӀ йола моттиг
БоргӀа-Каш, лакхехьа даь йоазув

Белгалдаккхар

1 2 Археологический центр при Министерстве культуры Республики Ингушетия. Вестник Археологического центра. Выпуск 1. — Назрань, 2001. — С. 7.
↑ Ингушетия. Мавзолей эпохи Золотой Орды «Борга-Каш»
↑ БОРГА КАШ

Литература

Семенов Леонид. Мавзолей Борга-Каш // Известия Ингушского НИИ краеведения. — Владикавказ, 1928. — Вып. I. — С. 217–232.

ТӀатовжамаш

[Vestnik-1] 1 2 Археологический центр при Министерстве культуры Республики Ингушетия. Вестник Археологического центра. Выпуск 1. — Назрань, 2001. — С. 7.

[2] Ингушетия. Мавзолей эпохи Золотой Орды «Борга-Каш»

[3] БОРГА КАШ

[1]

[2]

[3]