Бий-Ков

Бий-Ков
	Пхьа
Бий-Ков
	; Лермонтова ший сурта тӀа дилла́ Бий-Ков
	42°55′00″ с. ш. 44°38′42″ в. д.HGЯO
Паччахьалкхе	Россе Федераци
Федерацен субъект	ХӀирийче
Пхье округ	Буро пхье
Тархьари географии
Хьалхара хьоахаяр	XIX бӀаьшу
ӏалама лоаттам	гӀаьххьа
Сахьата оаса	UTC+3:00
Къамаш	гӀалгӀай
Динаш	сунний бусалба
Паччахьалкхен мотт	хӀирий, эрсий
Хьагойта/дӏахьуладе карташ
	Бий-Ков Москоа Бий-Ков

Бий-Ков (эрс: аул Хаматханова) — Тийрка аьрда берда тӀа Балте́на духьала илла́ пхьа^[1]. Бий-Коа хаматхананаькъан баьхаб. Бий-Коарча хаматхананаькъан да́къа лаьцад Дударов Ахьмада 1804-ча шера Россе импере Ӏаьдала́ духьала баьча гӀовттаме^[2].

ЦӀи

ГӀалгӀай меттала йола Бий-Ков яха цӀи йоагӀа бий (эрс: кулак) яхача дешах^[2], «арасетта́ пхьа» е «хьалхала́тта пхьа» аьнна маӀан хул цун^[3]. Эрсий меттала пхьа аул Хаматханова яхаш йовзаш хиннай^[1].

Тархьар

Бий-Ков хаматхананаькъан пхьа я. Из иллад Тийрка аьтта берда тӀа, Балте́н (Балте́рча пошта станцена) духьала, амма 1865-ча шера хиннача хьалах цига вахаш сах хиннавац. Бий-Коана йисте гӀолла бодаш хинна ГӀалгӀай никъ цу хана вордашта пайдана а болаш 65-85 метр йӀаьха чхарашка дӀачубаккхарах уйче мо а йолаш хиннаб, чӀоагӀа йоачан йолча хана дӀалачкъа пайдана. Бий-Коара нах цу хана Пхьамат хьалбаьхка Ӏохайшаб, 1865-ча шера Пхьамате баьха́ча 17 дезала́ юкъе 16 дезал хӀетта́ Ӏохайша́ хаматхананаькъан хиннав Бий-Коара хьалбаьхка^[1].

Бахархой

Бий-Коа таханарча дийнахь ва́хаш цхьа саг вац.

Исбахьаленгахь

Бий-Ков гуш да цӀихеза эрсий оазархо хиннача Лермонтов Михаила дилла́ча «Дарьяльское ущелье возле станции Балта» яхача сурта тӀа. Из цо дилла́ хила мегаш да 1837-ча шера ше духхьашха Кавказе Ӏо а вахийта́ Тийрка чӀоже кхаьчача хана. Цун сурта тӀа хьатӀаяьха Маьтлоаман малхбузехьара да́къе́и Бий-Коа тӀара гӀалаши я гуш^[3].

Литература

А-М. М. Дударов, Н. Д. Кодзоев. К вопросу о расселении ингушей в позднем средневековье: ГӀалгӀай Коашке / А-М. М. Дударов // К древней и средневековой истории ингушей : научное издание. — Нальчик : Тетраграф, 2011. — 212 с. — 1000 экз.
Грабовский. Краткие заметки о Горском участке Ингушевского округа. — Тетраграф, 1865.

Гаданаькъан Умалат. М.Ю. Лермонтов и Ингушетия. Последнее. (эрс.) (21 кӀимарса 2014). ТӀеххьара техка хиннад укх дийнахьа: 20.06.2025.

[_82f1686358b93d79-1] 1 2 3 Грабовский, 1865.

[_a6d4e3fbc1aa9846-2] 1 2 Дударов, 2011, оа. 158.

[_b4aa6926afde4f14-3] 1 2 Гаданаькъан У., 2014.

[1]

[2]

[3]