Беканаькъан ДордагӀа Тембот

Беканаькъан ДордагӀа Тембот
Беканаькъан ДордагӀа Тембот
	эрс: Бе́ков Те́мбот Дордага́нович
	Файл:Беканаькъан Тембот.jpg
Ваь таьрахь	27 оагӀой 1873
Ваь моттиг	Йоккха Ачалкхе, Тийрка область, Россе импери
Кхелха таьрахь	10 саькура 1938 (64 шу)
Леладу гӀулакх	йоазонхо , оазархо, таржамхо
Кхолламаш даь шераш	1923—1939
Кхолламий мотт	гӀалгӀай

Бе́канаькъан ДордагӀа́ Тембо́т (эрс: Бе́ков Те́мбот Дордага́нович; 27 оагӀой 1873(1873-12-27), Йоккха Ачалкхе, Черкъий-Юрт, Тийрка область, Россе импери — 10 саькура 1938(1938-02-10)^[1] (64 шу)) — хьалхара гӀалгӀай оазархо; газета «Сердало» хьалхара корректор а таржамхо а ва. ГӀалгӀай литература дӀайолаяьчарех лоархӀаш ва.

Дешар

Беканаькъан ДордагӀа Тембот ваьв 1873-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа Тийрка областе Йоккхача Ачалкхе. 15-16 шу даьнна хиннав из 1868-ча шера денз цаӀ мара ца хиннача лоамарой ишколе деша эттача хана. Цул тӀехьагӀа 1900—1901 шерашка дийша йистеяьккхай Буро тӀара училище. ДӀахо ший дешар дӀадихьад Варшаверча политехнически институте. Цхьабакъда Тана-тӀарча-Ростовера дешар цунна дита дийзад могашал эшар а дӀахо дешар дӀадахьа хьахьожадаь ахча цатаар бахьан а долаш. Институт йита, из цӀавахав^[2]^[3].

Болх

Тембота ший болх баьб Буро тӀарча банка болхло волаш. Из балхах ваьннав Россе импере БӀорахой тӀом болабенначул тӀехьагӀа. Революце хана из советий Ӏаьдалгахьа волаш тӀом беш хиннав. ЦӀеча эскара оагӀув хьаллаьца, Деникина бӀена духьал латаш хиннав из. Долакха-Юрта йисте хиннача тӀема юкъе лозаваьв из. БӀорахой тӀом чакхбаьнначул тӀехьагӀа из хьехархочулла болх бе волавеннав.

1923-ча шера цо хьайийлай Наьсарерча ишколе гӀалгӀай метта хьехархой кийчбу курсаш. Тембот гӀалгӀай мотт хьехаш хиннаб советий-партий ишколашкеи, Буро тӀарча ГӀалгӀай хьехархой техникумеи. Цу хана цига деша баьгӀаб Байсаранаькъан Идриси, Оздой ИбрахӀими (эрс.) (гӀа., Озанаькъан Салмани, ГӀазданаькъан Ахьмади, Пхьиленаькъан Султани, Чахкенаькъан Ювсапи, Осменаькъан Хьамзати, иштта кхыбараш а. Иштта ишколе аха таро йоацаш дисача берашта цо юрташка цӀагӀа чуухаш хьехаш хиннад. Иштта из да́къа лоацаш хиннав дошлоргаш оттадеча гӀулакха юкъе, 1931-ча шера, цо дакъа лоацаш, арадаьннад духхьашхара гӀалгӀай терминологи дошлорг^[2].

1934-ча шера Беканаькъан Тембот дӀачуийцав СССР йоазонхой юкъарлонна юкъе, цул совгӀа из хиннав Москве дӀадихьача советий йоазонхой хьалхарча вӀашагӀкхетаре ГӀалгӀай мехкара викал.

1923-ча шера «Сердало» газет арадаьннача хана денз из къахьегаш хиннав литболхло а, керттера автор а, бехктокхаме секретарь а, редколлеге доакъашхо а, талмача а волаш.

1924-ча шера хьайийлай ГӀалгӀай хьехархой техникум, цига болх бе а, багахбувцам гулбе а вӀаштӀехьдоалаш хиннад Тембота. Духхьашха гӀалгӀай меттала наьртах (эрс.) (гӀа. дола оаламаш язде волавеннав из, цо духхьашха даьча балхашта юкъера да «Ачамаза боарз», Наьртий турпалаш яха оаламаш. ДукхагӀдараш цо «Сердало» газета оагӀонаш тӀа ӀотӀадоахаш хиннад. Ше гулбаьча багахбувцама тӀагӀолла, кийчбаь хиннаб цо «Хоза Хантути» яха болх. Из беррига болх цо дӀачубенна хиннаб Ӏилман-тохкама института литературан отделе, цхьабакъда цига из боабаьб^[2].

Таржамаш

«Сердало» газете балха волаш, Беканаькъан Тембота дукха таржамаш даьд. Редакце хьачутелаш дола гӀалгӀай меттала йоазош цо эрсий меттала а кепадетташ хиннад, газет шин меттала арадувлар бахьан долаш. Иштта цо таржамаш даьд кхыча къаман литературанна а. ЦӀихеза болх ба цун таржамашта юкъе Ги де Мопассана яздаь дола «Черствые души», «Месть», «Старуха Соват» яха дувцараш^[4]^[5].

Белгалдаккхар

↑ http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-5003.htm
1 2 3 Оздоева Мадина. К 150-летию со дня рождения основателя ингушской письменности Тембота Бекова (эрс.). https://gazetaingush.ru/ (25 оагӀой 2023).
↑ Беков Тембот.Хетаяь байташ.
↑ 100 лет назад Тембот Беков заложил каноны ингушского литературного языка (эрс.). https://serdalo.ru/ (17 наджгоанцхой 2023).
↑ В Ингушетии готовят к открытию выставку, приуроченную к 150-летнему юбилею Тембота Бекова (23 аьтинга 2023).

[[http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-5003.htm_http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-5003.htm]&lt;span_class=&quot;wef_low_priority_links&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;div_style=&quot;display:none&quot;&gt;&lt;/div&gt;-1] ttp://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-5003.htm

[Темботах-2] 1 2 3 Оздоева Мадина. К 150-летию со дня рождения основателя ингушской письменности Тембота Бекова (эрс.). https://gazetaingush.ru/ (25 оагӀой 2023).

[3] Беков Тембот.Хетаяь байташ.

[4] 100 лет назад Тембот Беков заложил каноны ингушского литературного языка (эрс.). https://serdalo.ru/ (17 наджгоанцхой 2023).

[5] В Ингушетии готовят к открытию выставку, приуроченную к 150-летнему юбилею Тембота Бекова (23 аьтинга 2023).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]