Чулоацамага гӀó

Аршатой мотт

Википеди материал

Аршатой мотт (арш. Аршаттен чӏат[1]) — Нахски-селий метташи Лаьзгий тоабан мотт ба[2][3] Из мотт Хьере, Алшунна, Хитаб, Калиб, Къесера, Хилих, Тлубатл яха юрташка бувца[4].

Из мотт 1 435 саго бувцаш бар 2021 шера[5].

Цун фонологий системачу 81 фонем я. Цу чу Морфонологи аналитизмаца агглютинативи типа я. Морфологий категорешка шортта тайп-тайпара формаш хулла (иштта, белгалдоал 8 класс, 16 дожар, локализаций категори ; 17 вида-заман хандешаш , 10 соттам, эвиденциальност, хандоши комментативаш). Цун синтаксисачу — паргӏата Дешай низам йода

Аршатой моттачу кхекхий кавкази метташка санна, Ӏарбий, Фаьрсий а тюркий а дешаш довлаш да, кхы а цу чу Жӏай, Лаккий а Эрсий а метташкара дешаш доала.

Фонологи

[тоаде | тоаде чура]

Мукъа оазаш

[тоаде | тоаде чура]

Аршатой моттачу ялх мукъа оаз я (/i e ə a o u/) (ə) ца лоархӀаш, царга массанега фарингализацийца а дӏаьхалца а варианташ я.[6]

Аршатой мукъа оазаш
Хьалхашкара Юкъера Тӏехьашкара
Лакхера i u
Юкъера e ə o
Лохера a

Мукъаза оазаш

[тоаде | тоаде чура]

Дийна мел болча метташ юкъера, Аршатой чунга эггара дукхагӏа мукъаза оазаш я , амма дукха ха йоацаш дӏабаьна бовла аьдагӏа-абхазой тоабан Убыхий меттага уж дукха яр.укхаза латташ таблица чу уж фонемаш я.[6][7]

Аршатой меттан мукъаза оазаш
Бордашца Царгашца посталвеолаьрий велаьрий увулаьрий эпиглотталий глотталий
Цхь. Лаб. Цхь. Лаб. Цхь. Лаб. Цхь. Лаб. Фар. Фар.+Лаб.
Меражаца m n
эккхара Зовне b d ɡ᫈ ɡ᫈ʷ
p t k̟ʷ q qˤʷ ʡ ʔ
Шолх. k̟ː k̟ʷː qʼː qˤʼː
Эйeктив. k̟ʼ k̟ʷʼ qʷʼ qˤʼ qˤʷʼ
Аффрикат Къoра Цхь. t͡s t͡sʷ t͡ʃ t͡ʃʷ k̟͡𝼄 k̟͡𝼄ʷ
Шолх t͡sː
Эйeктив. Цхь. t͡sʼ t͡sʷʼ t͡ʃʼ t͡ʃʷʼ k̟͡𝼄ʼ k̟͡𝼄ʷʼ
шолх. t͡sʼː t͡ʃʼː
Фрикатив Къoра Цхь. s ʃ ʃʷ 𝼄̟ 𝼄̟ʷ χ χʷ χˤ χˤʷ h
Шолх. sʷː ʃː ʃʷː 𝼄̟ː 𝼄̟ʷː χː χʷː χˤː χˤʷː
Зовне z ʒ ʒʷ ʟ̟᷵ ʁ ʁʷ ʁˤ ʁˤʷ
Эгаша я r ʜ
Аппроксимант l j w
  1. /pː/, /tː/, /k̟ː/ яха оазаш каст-каста кхоачаш йовлашахь, царгара цхьаккха дош дувлалуш дац.

Царгара цхацца йоала оазаш чӀоагӀа наггахьа мара кхоачаш яц. Масала, /ʁˤʷ/ из цхьан деша чу мара яц, - (/íʁˤʷdut/ чу, 'хала')[8]. Цуна тара, /ʟ̟᷵/ яха фонемаца ши дош мара дац: /náʟ̝dut/ ('Сийн; кхаьчанза')[9] кхы а /k͡𝼄ʼéʟ̝dut/ ('Сетта').[10]

/𝼄/, /ʟ̝/, /k͡𝼄/, /k͡𝼄ʼ/- уж дунен метташка наггахьа мара кхоачаш яц.

  1. Микаилов К. Ш. Арчинский язык (Грамматический очерк с текстами и словарём). — Махачкала, 1967. — С. 7. — 216 с.
  2. Alikber Kalabekovich Alikberov. Эпоха классического ислама на Кавказе: Абу Бакр ад-Дарбанди и его суфийская энциклопедия "Райхан ал-хака'ик" (XI-XII) вв.). — Издательская фирма "Восточная литература" РАН, 2003. — 878 с. ISBN 978-5-02-018190-8.
  3. Путь Востока: Межкультурная коммуникация. — Санкт-Петербургское философское общество, 2003. — 216 с.
  4. Yuri, ru:User:Koryakov English: Map of Archi language. Map of the Archi language and the Archi villages. Archib is the village marked red in the middle with its name in the Cyrillic alphabet, Арчиб. (маьтсела 2007).
  5. Том 5. «Национальный состав и владение языками». Таблица 6. Население по родному языку.
  6. 1 2 Дешаш белгалдахара гӀалат Неверный тег <ref>; для сносок "tutorial" не указан текст
  7. Archi Dictionary.
  8. Archi - 1387 - игъIвдут.
  9. Archi - 2213 - наIкьдут.
  10. Archi - 1838 - кьекьдут.