Аланой

Ло:Этническая общность А́ланой, е оалой (ш.-ян. Ἀλανοί, лат: Alani, Halani, эрм. Ալանք) — юкъерча бӀаьшерий йоазонашка I бӀаьшера денз хьоахадаь дола дуккхача фух латташ хинна къам да. Ӏилмангахьа дӀачӀоагӀдаь латт аланой хӀиранхой мотт бувцаш йорта етта къам хиннад аьнна. Иштта, саккойи сарматийи аланойи бувзам ба йоах хӀанзарча хӀирашца.

Цхьабакъда, цу хетарца цхьана терко е езаш да аланой вайнаьха мотт бувцаш хинна къам хилар а къобана археологе культурах хиннача фух уж хьа а байна Кавказе цар овла хилар а белгалдеш дола хетар.

Аланой духхьашха хьоахабаь бола античнии Кавказа дехьареи автораша яздаьдац уж ГӀинбухерча Кавказе цхьаннахьара кхычахьара хьабаьхкалга. Аланой цӀи (этноним) дӀахьаяьржай къобана археологе культура хиннача лаьтташка гӀолла, амма из яржар тӀемаш деш хиннад аьнна хьоахадаь хӀама дац. Иштта, аланой юххьанца хьоахабеча хана кхыбола мотт бувцаш къамай тоабаш Кавказе цӀаьхха хьахиннаб аьнна белгалдаьккха хӀама дац. Цхьаболча Ӏилманхоша лаьрххӀа белгалдаьккхад из, масала, Ю. С. Гаглойти яхачо. Цо яздаьд «аланой хьоахабаьча хьалхарча бӀаьшерий цхьаккха авторо цхьаннахьа а аьннадац аланой ГӀинбухерча Ӏаьржафордйистеи Кавказеи аланой Танайистера, ГӀинбухерча Къаспийфордйистера, е Юкъерча Азера уж хьабаьхкаб аьнна». Меттатохкамхо волча Я. С. Вагаповс яздаьд цу хьакъехьа «ширача йоазонашка их нахски дола дош Танайистеи Азовйистеи белгалдаккхара бахьан хила мег аланой цхьа дакъа малхбузехьа дӀаахар».

Из бахьан долаш геттара теркам бе безаш да IV бӀаьшера шиш болча ваьзарий авторех волча Аммиан Марцеллин яхачун тешал. Азовйистерача аланой вахара-лелара сурт оттадеш хинна волча цо белгалдаь хиннад, «аланой» яха цӀи цар лоамара хьаийца йолга.